پۆلەکانی مۆڵەت و مەرجەکان بۆ پاس

وەک شوفێری پاس لە هەمان کاتدا بەرپرسیاریت لە سەلامەتیی زۆر کەس. بۆیە مەرجەکانی مۆڵەتی پاس بەرزترن لە زۆربەی پۆلەکانی تر، هەم لە ڕووی تەمەن و هەم لە ڕووی تەندروستییەوە. لەم بەشەدا چوار پۆلەکەی پاس و ئەوەی بۆ وەرگرتنیان پێویستتە ڕوون دەکەینەوە.

پاس چییە؟

پاس (buss) ئۆتۆمبێلێکە کە بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ گواستنەوەی خەڵک ئامادە کراوە و جگە لە شوێنی شوفێر زیاتر لە هەشت شوێنی دانیشتنی هەیە (یاسای پێناسەکانی هاتوچۆی ڕێگا (lag om vägtrafikdefinitioner) 2 §). پاسەکان دابەش دەکرێن بۆ پاسی سووک (lätt buss)، بە کێشی گشتیی زۆرترین 3,5 تۆن، و پاسی قورس (tung buss)، بە کێشی گشتیی زیاتر لە 3,5 تۆن.

چوار پۆلەکەی مۆڵەتی پاس

پۆلەکان لە یاسای مۆڵەتی شوفێری (körkortslagen) 2 kap. 5 § دا هاتوون:

• D1 – پاسی مامناوەند. پاسێک کە بۆ زۆرترین 16 سەرنشین جگە لە شوفێر دروست کراوە و درێژییەکەی زۆرترین 8 مەتر ـە. هەردوو مەرجەکە دەبێت پڕ کرابنەوە.
• D1E. پاسێک کە D1 دەیگرێتەوە، لەگەڵ یەک یان چەند پاشکۆیەک بێ گوێدانە کێش.
• D – پاس. هەموو پاسەکان، بێ گوێدانە ژمارەی سەرنشینان.
• DE. پاسێک کە D دەیگرێتەوە، لەگەڵ یەک یان چەند پاشکۆیەک بێ گوێدانە کێش.

بە D1 یان D دەتوانیت پاشکۆیەکی سووک ی کێشی گشتیی زۆرترین 750 kg ڕابکێشیت. پاشکۆیەکی قورستر، بۆ نموونە گالیسکەیەکی جانتا بە 1 500 kg، D1E یان DE پێویست دەکات.

نموونەیەک: پاسێک بە 14 شوێنی سەرنشین کە 9 مەتر درێژە D پێویست دەکات، چونکە لە 8 مەتر درێژترە.

دەبێت یەکەم جار B ت هەبێت

مۆڵەتی شوفێری بە D1 یان D تەنها بۆ ئەو کەسە دەردەکرێت کە پێشتر پۆلی B ی هەیە (körkortslagen 3 kap. 6 §). بۆ D1E و DE دەبێت پۆلی مۆڵەتت بۆ ئامرازی ڕاکێشەر هەبێت، واتە بە ڕیز D1 و D (3 kap. 7 §).

سنوورەکانی تەمەن

یاسا بنەڕەتییەکان لە körkortslagen 3 kap. 1 § دا ئەمانەن:

• D1 و D1E: 21 ساڵ.
• D و DE: 24 ساڵ.

بە لێهاتوویی پیشەیی شوفێری بنەڕەتی لە ڕاهێنانێکی بنەڕەتییەوە بەپێی یاسای لێهاتوویی پیشەیی شوفێر دەتوانیت زووتر مۆڵەتی شوفێری وەربگریت (3 kap. 1 a §). ئەو کاتە D1 و D1E دەتوانرێن لە 18 ساڵییەوە دەربکرێن. بۆ D و DE ئەمانە دەگونجێن:

ڕاهێنان	D/DE
ڕاهێنانی قوتابخانەی ئامادەیی بۆ گواستنەوەی خەڵک	20 ساڵ (18 ساڵ بە مەرج)
ڕاهێنانی بنەڕەتیی تەواو (280 کاتژمێر)	21 ساڵ
ڕاهێنانی بنەڕەتیی کورتکراوە (140 کاتژمێر)	23 ساڵ (21 ساڵ بە مەرج)

مەرجەکان واتای ئەوەن کە مۆڵەتی شوفێرییەکە سنووردار دەکرێت:

• لە 18 ساڵییەوە لەگەڵ ڕاهێنانی ئامادەیی: بۆ لێخوڕین بێ سەرنشین یان لە هاتوچۆی هێڵی ڕێکخراو (linjetrafik) دا کە هێڵەکە زۆرترین 50 km بێت،
• لە 21 ساڵییەوە لەگەڵ ڕاهێنانی 140 کاتژمێری: بۆ هاتوچۆی هێڵی ڕێکخراو کە هێڵەکە زۆرترین 50 km بێت.

ڕاهێنانی لێخوڕین

بۆ ڕاهێنانی لێخوڕین بە پاس پێویستت بە ڕێپێدانی مۆڵەتی شوفێری (körkortstillstånd) بۆ گرووپی 3 هەیە. ڕێپێدانی مۆڵەتی شوفێری بۆ پێنج ساڵ کارایە و درێژ ناکرێتەوە. ئەگەر لەگەڵ داواکارییەکەدا بڕوانامەی پزیشکی (läkarintyg) بنێریت، نابێت لە دوو مانگ کۆنتر بێت.

ڕاهێنانی لێخوڕینی تایبەت بۆ D و DE دەتوانرێت لە 23 ساڵییەوە بکرێت (körkortslagen 4 kap. 2 §). سەرپەرشتیار دەبێت پەسەندکراو بێت و بڕوانامەی سەرپەرشتیاری پێ بێت، و تابلۆی ÖVNINGSKÖR (ڕاهێنانی لێخوڕین) دەبێت لە دواوە ببینرێت. ئەگەر لە 23 ساڵ گەنجتر بیت و ڕاهێنانێکی شوفێری پیشەیی دەکەیت، دەتوانیت لە ناو ڕاهێنانەکەدا ڕاهێنانی لێخوڕین بکەیت.

مەرجە پزیشکییەکان

بۆ پاس هەمان مەرجە توندەکانی بارهەڵگر دەگونجێن:

• بینین: تیژیی بینین بەلایەنی کەمەوە 0,8 لە چاوە باشترەکەدا و 0,1 لە خراپترەکەدا. چاویلکە و لێنز ڕێگەپێدراون.
• فێ (epilepsi): بە شێوەیەکی ئاسایی دە ساڵ بێ هێرش، و لەو ماوەیەدا بە زۆری بێ چارەسەری دەرمان.
• شەکرە (diabetes) کە بە دەرمان چارەسەر دەکرێت بڕوانامەی پزیشکی پێویست دەکات.
• تێکچوونەکانی خەو و بێداری دەتوانن ڕێگر بن ئەگەر مەترسییەک بن بۆ سەلامەتیی هاتوچۆ.

Transportstyrelsen (دەستەی گواستنەوەی سوید) لە هەر حاڵەتێکی تاکدا هەڵدەسەنگێنێت کە ئایا بڕوانامەی پزیشکی پێویستە.

تاقیکردنەوەی تیۆری و تاقیکردنەوەی لێخوڕین

تاقیکردنەوەی تیۆری (kunskapsprov) بۆ پاس 60 پرسیار ی هەیە و کاتی تاقیکردنەوەکە 40 خولەک ـە. پێنج پرسیار پرسیاری تاقیکارین و هەژمار ناکرێن، بۆیە زۆرترین 55 خاڵ وەردەگریت. بۆ سەرکەوتن پێویستت بە 44 خاڵ هەیە. تاقیکردنەوەیەکی تیۆریی سەرکەوتوو بۆ یەک ساڵ کارایە.

تاقیکردنەوەی لێخوڕین (körprov) لە سێ بەش پێکدێت:

1. پشکنینی سەلامەتی (säkerhetskontroll) – لە نێوان شتی تردا ڕووناکی، بریک، تایە، سوکان، ئاوێنەکان، دەرگا ئۆتۆماتیکییەکان، دەرچەکانی فریاکەوتن، کەلوپەلی سەلامەتی و تاکۆگراف دەپشکنیت. دەبێت بتوانیت مەترسییەکان ڕوون بکەیتەوە و ڕێوشوێن پێشنیار بکەیت.
2. مانۆڕی تایبەت.
3. لێخوڕین لە هاتوچۆدا – بەلایەنی کەمەوە 45 خولەک لە شارۆچکە و لەسەر ڕێگای دەرەوەی شار.

بۆ D1E و DE پشکنینی سەلامەتی هەروەها دەتوانێت ئامرازی گرێدان، پەیوەندییەکانی بریک و کارەبای پاشکۆ و وایەری بریکی فریاکەوتن (katastrofbromsvajer) بگرێتەوە. پاسی تاقیکردنەوە دەبێت بتوانێت بەلایەنی کەمەوە 90 km/h بڕوات، و پاسێکی تاقیکردنەوە بۆ D دەبێت بەلایەنی کەمەوە 10 مەتر درێژ بێت.

هەموو پێنج ساڵ جارێک نوێی بکەرەوە

پۆلەکانی پاس دەبێت هەموو پێنج ساڵ جارێک نوێ بکرێنەوە (körkortslagen 3 kap. 14 §). ئەگەر کاتێک پۆلەکە بەسەر دەچێت گەنجتر لە 45 ساڵ بیت، ڕاگەیاندنی تەندروستی و بڕوانامەی بینینی بنەڕەتی دەنێریت. ئەگەر 45 ساڵ یان زیاتر بیت، بڕوانامەی پزیشکی دەنێریت. داواکاری زووترین کاتی یەک ساڵ پێش ڕێکەوتی کارایی دەتوانرێت پێشکەش بکرێت.

YKB بۆ گواستنەوەی خەڵک

بۆ لێخوڕینی پاس لە گواستنەوەی بازرگانیی سەرنشین (yrkesmässig persontrafik) هەروەها پێویستت بە بڕوانامەی لێهاتوویی پیشەیی (YKB) هەیە (lag om yrkesförarkompetens 3 kap. 1 §). لە کاتی دەرکردنەوە بۆ پێنج ساڵ کارایە و بە ڕاهێنانی بەردەوام نوێ دەکرێتەوە.

لەبیرت بێت

• پاس جگە لە شوفێر زیاتر لە هەشت شوێنی دانیشتنی هەیە. پاسی قورس زیاتر لە 3,5 تۆن دەکێشێت.
• D1: زۆرترین 16 سەرنشین و زۆرترین 8 مەتر. D: هەموو پاسەکان.
• پاشکۆی سەرووی 750 kg D1E یان DE پێویست دەکات.
• تەمەنی بنەڕەتی: 21 ساڵ بۆ D1 و 24 ساڵ بۆ D. لەگەڵ ڕاهێنانی شوفێری پیشەیی تەمەنی نزمتر دەگونجێت.
• مەرجی بینین 0,8 ـە لە چاوە باشترەکەدا و 0,1 لە خراپترەکەدا.
• تاقیکردنەوەی تیۆری: 60 پرسیار، 40 خولەک، 44 لە 55 خاڵ، بۆ یەک ساڵ کارایە.
• هەموو پێنج ساڵ جارێک نوێی بکەرەوە. لە 45 ساڵییەوە بڕوانامەی پزیشکی پێویستە.
• گواستنەوەی بازرگانیی سەرنشین YKB پێویست دەکات.