سەلامەتیی سەرنشین و پشتێن

سەرنشینانی پاس متمانە دەکەن کە شوفێر بە سەلامەتی دەیانگەیەنێت. خۆیان ناتوانن کاریگەری لەسەر شێوەی لێخوڕینی پاسەکە دابنێن، و سەرنشینانی بە پێوە وەستاو پاراستنێکی خراپیان هەیە ئەگەر پاسەکە بە توندی بریک بگرێت. بۆیە وەک شوفێری پاس دوو ئەرکت هەیە: دڵنیابوونەوە لەوەی یاساکانی پشتێن پەیڕەو دەکرێن و لێخوڕین بە شێوەیەکی هێندە نەرم و پێشبینیکەرانە کە کەس بریندار نەبێت.

ئەرکی پشتێن لە پاسدا

هەموو ئەوانەی لە سێ ساڵ گەورەترن و لە پاسێکدا گەشت دەکەن کە پشتێنی سەلامەتیی هەیە، دەبێت لە شوێنێکی خاوەن پشتێن دابنیشن، ئەگەر یەکێک بەردەست بێت، و پشتێنەکە بەکار بهێنن (ڕێسانامەی هاتوچۆ (trafikförordningen) 4 kap. 10 a §).

ئەگەر ئامرازی تایبەتی پاراستن بۆ منداڵی خوار سێ ساڵ لە پاسەکەدا هەبێت، باشتر وایە بەکار بهێنرێن.

چەند بەدەرکردنێک هەن:

• گواستنەوەی ناوخۆیی لە شارۆچکەدا. لە گواستنەوەی ناوخۆیی لە ناو ناوچەی نیشتەجێبووندا (tättbebyggt område) سەرنشینان دەتوانن لە شوێنێکی بێ پشتێن دابنیشن، تەنانەت ئەگەر شوێنی خاوەن پشتێنی بەتاڵ هەبێت.
• کاتێک پاسەکە وەستاوە یان دواوە دەڕوات پێویست ناکات پشتێن بەکار بهێنرێت.
• لە ناو هەندێک ناوچەدا، بۆ نموونە لە شوێنی پارککردن، باڵەخانەی پارککردن یان ناوچەی بەنزینخانە یان کارگەدا (4 kap. 10 d §).

سەرنشینانی بە پێوە وەستاو

ئەگەر هیچ شوێنێکی دانیشتنی خاوەن پشتێن بەردەست نەبێت، ڕێگەپێدراوە لە پاسەکەدا بە پێوە بوەستیت، بەڵام تەنها ئەگەر پاسەکە بۆ سەرنشینانی بە پێوە وەستاو پەسەند کرابێت. لەبیرت بێت کە ئەمە کاریگەری لەسەر خێراییت هەیە. پاسێکی قورس تەنها دەتوانێت بە 100 km/h لێی بخوڕدرێت ئەگەر هەموو ئەوانەی لە سێ ساڵ گەورەترن دەستیان بە شوێنێکی خاوەن پشتێن بگات. ئەگەر کەسێک بە پێوە بوەستێت، زۆرترین 90 km/h دەگونجێت.

کێ بەرپرسیارە لە چی؟

بەرپرسیارێتیی بەکارهێنانی پشتێن لەسەر خودی سەرنشینە. ئەگەر سەرنشینێکی گەورە سەرەڕای ئاگادارکردنەوەکەت ڕەتی بکاتەوە پشتێنەکە ببەستێت، سەرنشینەکەیە کە یاساکە دەشکێنێت.

بۆ منداڵانی خوار 15 ساڵ بەرپرسیارێتییەکە گەورەترە. شوفێر، کارمەندانی تری ناو پاس، هاوەڵ (ledsagare) و ئەوەی سەرکردەی گرووپێکە دەبێت ڕێوشوێنی گونجاو بگرنەبەر بۆ ئەوەی سەرنشینانی خوار 15 ساڵ پشتێن یان ئامرازێکی تری پاراستن بەکار بهێنن (4 kap. 10 c §). کەواتە ئەگەر لە گەشتێکی قوتابخانەدا ببینیت منداڵێکی دوازدە ساڵ پشتێنەکەی کردووەتەوە، دەبێت هەنگاو بنێیت. هەمان کەسەکان هەروەها دەبێت یارمەتیی سەرنشینانی سەر کورسیی کەمئەندامان بدەن بۆ جێگیرکردنی کورسییەکە.

ئەرکی ئاگادارکردنەوە

سەرنشینانی پاس دەبێت ئاگادار بکرێنەوە کە لە ماوەی گەشتەکەدا پشتێن بەکار بهێنن. مەرجی ئاگادارکردنەوە هەموو هاتوچۆی پاس دەگرێتەوە و لە دوو بەش پێکدێت:

• ڕاگەیاندنی دەنگی یان پەیامی پێشتر تۆمارکراو، و
• لکێنەر (dekaler) کە دەبێت لە ناو پاسەکەدا دیار بن.

ئاگادارکردنەوەکە دەتوانرێت لەلایەن شوفێری پاس، کارمەندانی تری ناو پاس، هاوەڵێک یان ئەوەی وەک سەرکردەی گرووپێک دیاری کراوە بدرێت.

لە گواستنەوە بە داواکاری (beställningstrafik) و لە هاتوچۆی هێڵی ڕێکخراو (linjetrafik) بە وەستانی کەم دا مەرجێکی فراوانتر دەگونجێت. ئاگادارکردنەوەکە دەبێت دوای هەر وەستانێک کە سەرنشینی نوێ سوار دەبن دووبارە بکرێتەوە.

هیچ دابەزین یان سواربوونێک لە کاتی ڕۆیشتندا نییە

کاتێک ئامرازێک لە جووڵەدایە کەس نابێت سوار ببێت یان دابەزێت. هەروەها کەس نابێت لەسەر پێپلیکانە یان شتی هاوشێوە کە بە تایبەتی بۆ ئەو مەبەستە ئامادە نەکراوە گەشت بکات (trafikförordningen 3 kap. 3 §). ئەگەر سەرنشینێک داوا بکات دابەزێت لە کاتێکدا پاسەکە بە هێواشی بەرەو وێستگەکە دەڕوات، دەبێت بڵێیت نا.

بە شێوەیەکی گونجاو بۆ سەرنشینان لێ بخوڕە

پرۆگرامی خوێندنی مۆڵەتی پاس داوا دەکات کە خێرایی، شوێنگرتن و لێخوڕینی تر لەگەڵ سەلامەتی و ئاسوودەیی سەرنشیناندا بگونجێنیت (TSFS 2011:24 3 kap. 2 §). لە تاقیکردنەوەی لێخوڕیندا لە نێوان شتی تردا هەڵدەسەنگێنرێت کە دەتوانیت پاسەکە بێ ڕاتەکان و لاربوونەوەی نائاسایی لە کاتی جووڵەی لاتەنیشت و پێچکردنەوەدا لێ بخوڕیت (TSFS 2012:48 23 §).

چەند یاسایەکی بنەڕەتی بۆ لێخوڕینی گونجاو بۆ سەرنشینان:

• دەست پێ مەکە تا سەرنشینەکان دانیشتوون یان دەستگرتنێکی جێگیریان هەیە، بە تایبەتی ئەگەر بەساڵاچوو، کەسانی خاوەن گۆچان یان ڕۆلاتۆر یان دایک و باوک لەگەڵ عەرەبانەی منداڵ بن.
• لە کاتی خۆیدا و بە نەرمی بریک بگرە. لێخوڕینی پێشبینیکەرانە پێویستی بریکگرتنی توند کەم دەکاتەوە.
• خێرایی پێش پێچەکان کەم بکەرەوە، نەک لە ناویاندا. هێزە لاتەنیشتەکان لە پێچێکدا دەتوانن وا بکەن سەرنشینانی بە پێوە وەستاو هاوسەنگییان لەدەست بدەن.
• بە نەرمی خێرا بکە لە وێستگە و یەکتربڕینەکانەوە.
• خۆت لە ڕاتەکان بپارێزە کاتێک گێڕ دەگۆڕیت یان گاز بەر دەدەیت.

شێوازێکی یەکسانی لێخوڕین تەنها ئاسوودەتر نییە. مەترسیی کەوتنی کەسێک لە ناو پاسەکەدا کەم دەکاتەوە، و جگە لەوەش سووتەمەنی دەگەڕێنێتەوە.

گواستنەوەی قوتابیان

کاتێک ئامرازێک بۆ گواستنەوەی قوتابیان (skolskjuts) بەکار دەهێنرێت مەرجی تایبەت دەگونجێن (ڕێسانامەی گواستنەوەی قوتابیان (förordning 1970:340 om skolskjutsning) 5 §):

• ئامرازەکە دەبێت تابلۆیەک یان شتێکی هاوشێوەی هەبێت کە نیشان بدات بۆ گواستنەوەی قوتابیان بەکار دەهێنرێت.
• دەرگاکانی لای چەپ نابێت لەلایەن سەرنشینانەوە بکرێنەوە.
• دەرگاکانی تر دەبێت بە شێوەیەک دروست کرابن کە بە نائارەزوومەندی نەکرێنەوە.

منداڵ لەوانەیە بە زەحمەت پێشبینی بکرێن. لە کاتی سواربوون و دابەزیندا زۆر ئاگادار بە و پێش دەرچوون بە وردی بپشکنە کە هەموو منداڵەکان لە مەودایەکی سەلامەتدان لە پاسەکەوە.

لەبیرت بێت

• هەموو ئەوانەی سەرووی سێ ساڵ دەبێت پشتێن بەکار بهێنن ئەگەر شوێنێکی خاوەن پشتێنی بەتاڵ هەبێت.
• بەدەرکردن لە گواستنەوەی ناوخۆیی لە شارۆچکەدا و کاتێک پاسەکە وەستاوە دەگونجێت.
• سەرنشینانی بە پێوە وەستاو واتای ئەوەیە کە بۆ پاسی قورس زۆرترین 90 km/h دەگونجێت.
• سەرنشینانی گەورە خۆیان بەرپرسیارن لە پشتێنەکەیان. بۆ منداڵانی خوار 15 شوفێر و کارمەندان دەبێت ڕێوشوێن بگرنەبەر.
• ئاگادارکردنەوە بە ڕاگەیاندنی دەنگی یان پەیامی تۆمارکراو و لکێنەر دەدرێت. لە گواستنەوە بە داواکاریدا دوای هەر وەستانێکی سواربوون دووبارە دەکرێتەوە.
• کەس نابێت لە کاتێکدا پاسەکە دەجووڵێت سوار ببێت یان دابەزێت.
• تەنها کاتێک دەست پێ بکە کە سەرنشینەکان دانیشتوون یان خۆیان گرتووە، و بە نەرمی لێ بخوڕە.
• لە گواستنەوەی قوتابیاندا دەرگاکانی لای چەپ نابێت لەلایەن سەرنشینانەوە بکرێنەوە.