کاتەکانی لێخوڕین و پشوو بۆ پاس

شوفێرانی پاس بە ڕادەیەکی زۆر هەمان یاساکانی کاتەکانی لێخوڕین و پشوو (kör- och vilotider) یان دەیانگرێتەوە وەک شوفێرانی بارهەڵگر. یاساکان لە ڕێسانامەی (EG) nr 561/2006 دا هەن. بەڵام گواستنەوەی سەرنشین هەندێک بەدەرکردنی تایبەتی خۆی هەیە، و لە ڕێسانامەی (EU) 2024/1258 ـەوە یاسای تایبەت هەن بۆ گواستنەوەی کاتیی سەرنشین (tillfällig persontrafik)، واتە گواستنەوە بە داواکاری (beställningstrafik) وەک گەشتی گەشتیاری و گەشتی گرووپی. لەم بەشەدا ڕوون دەکەینەوە کە چی ڕێک بۆ تۆ دەگونجێت کە پاس لێ دەخوڕیت.

یاساکان کەی دەگونجێن؟

یاساکانی یەکێتیی ئەورووپا ئەو گواستنەوانەی سەرنشین دەگرنەوە کە بە ئامرازێک دەکرێن کە بۆ گواستنەوەی زیاتر لە نۆ کەس، شوفێر لەگەڵیاندا، دروست کراوە یان بە هەمیشەیی ئامادە کراوە (ماددەی 2.1 b). کەواتە مینیپاسێک بە دوازدە شوێنی سەرنشین دەگرێتەوە، چونکە دوازدە سەرنشین و شوفێر دەبنە سێزدە کەس.

یاساکان ئەو ئامرازانە ناگرنەوە کە لە هاتوچۆی هێڵی ڕێکخراو (linjetrafik) دا بەکار دەهێنرێن کە هێڵەکە زۆرترین 50 کیلۆمەتر درێژ بێت (ماددەی 3 a). ئەگەر پاسێکی شار لەسەر هێڵێکی 18 کیلۆمەتری لێ بخوڕیت، ڕێسانامەکەی یەکێتیی ئەورووپا ناتگرێتەوە. ئەگەر بگۆڕیت بۆ هێڵێکی هەرێمیی 85 کیلۆمەتری، یاساکان دەگونجێن، و ئەو کاتە پاسەکە دەبێت تاکۆگرافی (färdskrivare) هەبێت کە دەبێت بەکاری بهێنیت.

تەنانەت کاتێک یاساکانی یەکێتیی ئەورووپا ناگونجێن، یاسا هەن دەربارەی کاتی کار و پشوو. بزانە چی بۆ کارەکەت دەگونجێت.

یاسا بنەڕەتییەکان

بۆ ئەو شوفێرانەی پاس کە دەگرێتەوە، هەمان یاسا بنەڕەتییەکانی گواستنەوەی کاڵا دەگونجێن:

• کاتی لێخوڕینی ڕۆژانە: زۆرترین 9 کاتژمێر، یان 10 کاتژمێر دوو جار لە هەفتەیەکدا (ماددەی 6.1).
• کاتی لێخوڕینی هەفتانە: زۆرترین 56 کاتژمێر (ماددەی 6.2).
• دوو هەفتەی بە دوای یەکدا: زۆرترین 90 کاتژمێر (ماددەی 6.3).
• پشووی کورت (rast): بەلایەنی کەمەوە 45 خولەک دوای 4,5 کاتژمێر لێخوڕین (ماددەی 7).
• پشووی ڕۆژانە (dygnsvila): بەلایەنی کەمەوە 11 کاتژمێر، یان دابەشکراو 3 + 9 کاتژمێر. زۆرترین سێ پشووی ڕۆژانەی کورتکراوەی بەلایەنی کەمەوە 9 کاتژمێری لە نێوان دوو پشووی هەفتانەدا (ماددەی 8).
• پشووی هەفتانە (veckovila): بەلایەنی کەمەوە 45 کاتژمێر، یان کورتکراوە بۆ بەلایەنی کەمەوە 24 کاتژمێر کە دەبێت قەرەبوو بکرێتەوە (ماددەی 8.6).

پشووی کورت لە هاتوچۆی هێڵی ڕێکخراودا

ئەگەر هاتوچۆی هێڵی ڕێکخراو لەسەر هێڵێکی سەرووی 50 km لێ بخوڕیت، هەمان یاسای پشووی کورتی گواستنەوەی کاڵا دەگونجێت (ماددەی 7). دوای 4 کاتژمێر و 30 خولەک لێخوڕین دەبێت بەلایەنی کەمەوە 45 خولەک پشووی کورتت وەرگرتبێت. پشووە کورتەکە دەتوانرێت بکرێتە یەکەم بەلایەنی کەمەوە 15 و پاشان بەلایەنی کەمەوە 30 خولەک، دابەشکراو بەسەر ماوەی لێخوڕیندا. کەواتە ئەگەر 4,5 کاتژمێر بێ هیچ پشوویەکی کورت لێت خوڕیبێت، دەبێت 45 خولەک بە یەکجار وەربگریت. یاسا ئازادترەکە بە دوو پشووی کورتی 15 خولەکی تەنها لە گواستنەوەی کاتیی سەرنشیندا دەگونجێت.

یاسا تایبەتەکان بۆ گواستنەوەی کاتیی سەرنشین

ڕێسانامەی (EU) 2024/1258 نەرمییەکی زیاتری بە شوفێرانی گواستنەوەی کاتیی سەرنشین دا. یاساکان بۆ ئەو گەشتانەی پاس دانراون کە خشتەکەیان بەپێی پرۆگرامی گرووپەکە ڕێک دەخرێت، بۆ نموونە گەشتێک بۆ چیاکان یان گەشتێکی خولاوە لە ئەورووپادا.

پشووی کورتی دابەشکراو. شوفێر دەتوانێت پشووە کورتە 45 خولەکییەکەی بکاتە دوو پشووی کورت کە هەر یەکەیان بەلایەنی کەمەوە 15 خولەک بێت (ماددەی 7). ئەمە جیاوازە لە گواستنەوەی کاڵا، کە تێیدا بەشی یەکەم دەبێت بەلایەنی کەمەوە 15 و بەشی دووەم بەلایەنی کەمەوە 30 خولەک بێت.

پشووی ڕۆژانەی دواخراو. شوفێر دەتوانێت لە هەندێک حاڵەتدا پشووی ڕۆژانەکەی لە ماوەی 25 کاتژمێر دا دوای کۆتایی پشووی پێشوو وەربگرێت لە جیاتی لە ماوەی 24 کاتژمێردا، واتە تا یەک کاتژمێر دوای بخات (ماددەی 8.2a). ئەمە تەنها دەتوانرێت لە گەشتێکدا بکرێت کە بەلایەنی کەمەوە شەش ماوەی 24 کاتژمێری بخایەنێت، و لەو ڕۆژەدا کۆی کاتی لێخوڕین دەتوانێت زۆرترین حەوت کاتژمێر بێت. لە گەشتەکانی بەلایەنی کەمەوە هەشت ماوەی 24 کاتژمێری دا بەدەرکردنەکە دەتوانرێت دوو جار بەکار بهێنرێت.

بەدەرکردنی دوازدە ڕۆژە. لە گواستنەوەیەکی تاکی کاتیی سەرنشیندا شوفێر دەتوانێت پشووی هەفتانە بۆ تا دوازدە ماوەی 24 کاتژمێریی بە دوای یەکدا دوای پشوویەکی هەفتانەی ئاسایی دوا بخات (ماددەی 8.6a). پێشتر پێویست بوو گەشتەکە نێودەوڵەتی بێت. لە 2024/1258 ـەوە بەدەرکردنەکە بۆ گەشتە نیشتمانییەکانیش دەگونجێت. هەندێک مەرج هێشتا دەگونجێن:

• دوای ماوەی دوازدە ڕۆژەکە شوفێر دەبێت دوو پشووی هەفتانەی ئاسایی وەربگرێت، یان یەکی ئاسایی و یەکی کورتکراوەی بەلایەنی کەمەوە 24 کاتژمێری. کورتکردنەوەیەک دەبێت پێش کۆتایی هەفتەی سێیەم دوای ماوەکە قەرەبوو بکرێتەوە.
• پاسەکە دەبێت تاکۆگرافی دیجیتاڵی یان زیرەکی هەبێت.
• ئەگەر پاسەکە لە نێوان کاتژمێر 22.00 و 06.00 دا لێ بخوڕدرێت، دەبێت زیاتر لە یەک شوفێر هەبێت، یان کاتی لێخوڕین پێش پشووی کورت کەم بکرێتەوە بۆ سێ کاتژمێر.

پەڕەی گەشت (färdblad). لە پشکنینێکی سەر ڕێگادا شوفێر دەبێت بتوانێت پاساوی ئەوە بهێنێتەوە کە بەدەرکردنەکانی سەرەوە (ماددەکانی 7، 8.2a و 8.6a) بەکار هێنراون. بۆیە شوفێر دەبێت پەڕەیەکی گەشتی پڕکراوە بۆ گەشتەکە و کۆپیی پەڕەکانی گەشت بۆ گواستنەوەی کاتیی سەرنشین لە ماوەی 56 ڕۆژی ڕابردوودا لەگەڵ خۆیدا هەبێت (ماددەی 16.4).

پشوو لە پاسدا و گەڕانەوە بۆ ماڵەوە

پشووی هەفتانەی ئاسایی نابێت لە ناو ئامرازەکەدا وەربگیرێت. دەبێت لە شوێنی مانەوەی (inkvartering) گونجاودا وەربگیرێت کە خاوەنکار پارەکەی دەدات (ماددەی 8.8). کۆمپانیای گواستنەوە هەروەها دەبێت کارەکە بە شێوەیەک پلان بۆ دابنێت کە شوفێر بتوانێت لە ماوەی هەر ماوەیەکی چوار هەفتەییدا بگەڕێتەوە ماڵەوە یان بۆ شوێنی کاری خاوەنکار (ماددەی 8.8a).

تاکۆگراف لە پاسدا

لەو پاسانەی یاساکانی کاتەکانی لێخوڕین و پشوو دەیانگرێتەوە، دەبێت تاکۆگراف دابنرێت و بەکار بهێنرێت (ڕێسانامەی (EU) nr 165/2014 ماددەی 3.1). دەبێت هەموو ڕۆژێک کە لێ دەخوڕیت کارتی شوفێر (förarkort) بەکار بهێنیت، لەو کاتەوەی پاسەکە وەردەگریت (ماددەی 34.1).

ئەگەر پاسەکەت جێهێشتبێت و بۆیە نەتتوانیبێت کاتەکەت تۆمار بکەیت، بۆ نموونە لەبەر ئەوەی کارێکی ترت دەکرد، دەبێت ئەو کاتە بە شێوەی دەستی بە فەرمانی تۆمارکردنی تاکۆگرافەکە بخەیتە سەر کارتی شوفێرەکە (ماددەی 34.3).

لە پشکنینێکدا دەبێت بتوانیت زانیاری بۆ ڕۆژی ئێستا و 56 ڕۆژی پێشوو نیشان بدەیت. زانیاریی زیاتر دەربارەی تاکۆگراف لە بەشی تاکۆگراف بۆ بارهەڵگردا هەیە، چونکە یاساکان هەمان شتن.

مووچە و سەلامەتیی هاتوچۆ

کۆمپانیایەکی گواستنەوە نابێت بەپێی مەودای لێخوڕاو، کاتی گەیاندن یان بڕی کاڵا مووچە بە شوفێران بدات ئەگەر ئەمە بتوانێت سەلامەتیی هاتوچۆ بخاتە مەترسییەوە یان هان بدات بۆ شکاندنی یاساکان (ماددەی 10.1). خشتەی کات هەرگیز نابێت هۆکارێک بێت بۆ لێخوڕینی زۆر خێرا یان بازدان بەسەر پشووە کورتەکەدا.

ماندوویی

کاتەکانی لێخوڕین و پشوو سنووری زۆرترینن. هەرگیز نابێت لێ بخوڕیت ئەگەر هێندە ماندوو بیت کە نەتوانیت بە سەلامەتی لێ بخوڕیت (ڕێسانامەی هاتوچۆ (trafikförordningen) 3 kap. 1 §). لەگەڵ پاسێکی پڕ لە سەرنشیندا ئەنجامەکانی ساتێک خەو زۆر گران دەبن.

لەبیرت بێت

• یاساکانی یەکێتیی ئەورووپا ئامرازی زیاتر لە نۆ کەس، شوفێر لەگەڵیاندا، دەگرنەوە.
• هاتوچۆی هێڵی ڕێکخراو بە هێڵی زۆرترین 50 km لە ڕێسانامەکەی یەکێتیی ئەورووپا بەدەرکراوە.
• یاسا بنەڕەتییەکان: 9 کاتژمێر کاتی لێخوڕینی ڕۆژانە، پشووی کورت دوای 4,5 کاتژمێر، 11 کاتژمێر پشووی ڕۆژانە و 45 کاتژمێر پشووی هەفتانە.
• لە گواستنەوەی کاتیی سەرنشیندا پشووە کورتەکە دەتوانرێت بکرێتە دوو پشووی کورتی بەلایەنی کەمەوە 15 خولەکی.
• پشووی ڕۆژانە دەتوانرێت لە ماوەی 25 کاتژمێردا لە جیاتی 24 وەربگیرێت لە گەشتەکانی بەلایەنی کەمەوە شەش شەو و ڕۆژ، بە زۆرترین حەوت کاتژمێر لێخوڕین لەو ڕۆژەدا.
• بەدەرکردنی دوازدە ڕۆژە لە 2024 ـەوە گەشتە نیشتمانییەکانیش دەگرێتەوە. دواتر دوو پشووی هەفتانە پێویستن (بەلایەنی کەمەوە یەکی ئاسایی)، پاسەکە دەبێت تاکۆگرافی دیجیتاڵی یان زیرەکی هەبێت، و لێخوڕینی شەو 22–06 دوو شوفێر یان کاتی لێخوڕینی زۆرترین سێ کاتژمێر پێش پشووی کورت پێویست دەکات.
• پەڕەی گەشت ئەوەیە کە لە پشکنینی سەر ڕێگادا نیشانی دەدەیت بۆ پاساوهێنانەوەی بەکارهێنانی بەدەرکردنەکان.
• پشووی هەفتانەی ئاسایی نابێت لە ناو پاسەکەدا وەربگیرێت.