تەکنیکی لێخوڕین و مەترسییەکان

لێخوڕینی ماتۆڕسکیل ئازادی و خۆشی دەبەخشێت، بەڵام پەراوێزی سەلامەتی بچووکن. هیچ لاشەیەکت بە دەورەوە نییە، و تەنانەت بە خێرایی یاسایی ڕووداوێک دەتوانێت ئەنجامی گرانی هەبێت. هەواڵی خۆش ئەوەیە کە زۆر ڕووداو دەتوانرێت دووری لێ بکرێت بە تەکنیکی دروست، تاکتیکی دروست و هەڵوێستێکی ڕاستگۆیانە بەرامبەر سنوورەکانی خۆت.

ڕووداوەکان لە کوێ ڕوو دەدەن؟

شیکارییەکانی Trafikverket (بەڕێوەبەرایەتی گواستنەوەی سوید) بۆ ئەو ڕووداوانەی تێیدا ماتۆڕسکیلسواران گیانیان لەدەست داوە، نەخشێکی ڕوون نیشان دەدەن:

• ڕووداوی تاک-ئۆتۆمبێل (singelolyckor) باوترین جۆری ڕووداوە، واتە ئەو ڕووداوانەی ماتۆڕسکیلسوار لە ڕێگا دەردەچێت یان دەکەوێت بێ ئەوەی بەر کەسێکی تر بکەوێت.
• ڕووداوی یەکتربڕین (korsningsolyckor) دووەم باوترینە.
• باوترین شوێنی ڕووداوی ماتۆڕسکیل پێچەکانە.
• تەنها سێ لە دە ماتۆڕسکیلسواری گیانلەدەستداو هەڵسەنگێنراون کە سنووری خێراییان پاراستووە.

کەواتە خێرایی هۆکارێکی سەرەکییە. هەم دەتوانێت ببێتە هۆی ڕووداوەکە و هەم زیانەکان خراپتر بکات.

بێ-ئەلکهولی هۆکارێکی ترە. هەرگیز دوای خواردنەوەی ئەلکهول یان بەکارهێنانی مادەی هۆشبەر ماتۆڕسکیل لێ مەخوڕە. سنووری لێخوڕین لەژێر کاریگەری (rattfylleri) 0,2 لە هەزار (promille) ـە، و مادەی هۆشبەر لە خوێندا هەمیشە لێخوڕین لەژێر کاریگەرییە ئەگەر دەرمانێک نەبێت بەپێی ڕەچەتەی پزیشک (یاسای سزای هەندێک تاوانی هاتوچۆ (lag 1951:649) 4 §).

تەکنیک و تاکتیک

بەس نییە بتوانیت ماتۆڕسکیلەکە بەڕێوە ببەیت. پێویستت بە تاکتیک یش هەیە، واتە بڕیاری ژیرانە لە هاتوچۆدا بدەیت بۆ ئەوەی هەرگیز پێویست نەکات توندتر لەوەی پلانت دانابوو بریک بگریت. تاکتیک باس لەوە دەکات کە چەند کاتت پێویستە، چاودێریی چ ناوچەیەک بکەیت و چ مەودایەکت هەبێت.

مەودا. بە مەودایەکی درێژتر لە ئۆتۆمبێلی پێشەوەت، کاتی زیاترت بۆ کاردانەوە دەبێت. ئەگەر ئەو بریک بگرێت، پێویست ناکات ئەوەندە توند بریک بگریت.

شوێنگرتن. زۆرجار سەلامەتترین شت ئەوەیە لە ناوەڕاستی بەشی خۆت لە ڕێگاکەدا لێ بخوڕیت. پێش ئەوەی بچیتە ناو بارودۆخێکەوە شوێنی خۆت هەڵبژێرە و کاتێک هاتوچۆی بەرامبەر یان بەربەست دەردەکەوێت ڕاستی بکەرەوە.

شێوەی دانیشتن

ئامانجی شێوەی دانیشتن ئەوەیە کە بە باشی لەسەر ماتۆڕسکیلەکە جێگیر بیت. لەو شوێنەدا دابنیشە کە کێشی شوفێر بۆی دیاری کراوە. بە بەشی خوارەوەی جەستەت پەیوەندیت لەگەڵ ماتۆڕسکیلەکە بپارێزە، بۆ نموونە بە گوشینی سووکی ئەژنۆکانت لە تانکەکە. لە کەمەرەوە بۆ سەرەوە ئارام بە، بۆ ئەوەی دەستەکانت بە نەرمی لەگەڵ دەسکەکان کار بکەن. نابێت خۆت بە سوکانەکەوە هەڵبواسیت.

پێچەکان

لەبەر ئەوەی پێچەکان باوترین شوێنی ڕووداون، تەکنیکی پێچکردنەوە یەکلاکەرەوەیە.

• خێرایی پێش پێچەکە بگونجێنە، نەک لە ناویدا. بریکگرتن تەواو بکە لە کاتێکدا ماتۆڕسکیلەکە ڕاست وەستاوە.
• تا ئەو جێیەی دەتوانیت دوور بڕوانە پێشەوە و سەیری ئەو شوێنە بکە کە دەتەوێت بچیتە ئەوێ.
• لە پێچە شاراوەکان و لووتکەی سەرەوژێردا لە لای ڕاستی بەشی خۆت لە ڕێگاکە بمێنەوە. ئەوەی لە بەرامبەرەوە دێت لەوانەیە لە ناوەڕاستی ڕێگاکەدا بێت.
• خێرایی بگونجێنە بۆ ئەوەی لەو مەودایەی دەیبینیت بتوانیت بوەستیت.
• سوکانی پێچەوانە (motstyrning) بەکار دەهێنرێت بۆ لارکردنەوەی ماتۆڕسکیلەکە لە پێچدا. پاڵنانێکی سووک بەرەو پێشەوە لە دەسکی ڕاستی سوکان وا دەکات ماتۆڕسکیلەکە بەرەو ڕاست لار ببێتەوە، و بە پێچەوانەوە. هەر سوکانی پێچەوانەیە کە لە مانۆڕێکی خێرای خۆلادانیشدا بەکاری دەهێنیت.

لەگەڵ بینینی ئازاد و بێ هاتوچۆی بەرامبەر دەتوانیت بەشێکی زیاتری ڕێگاکە بەکار بهێنیت، بەڵام خۆت لەوە بپارێزە کە بە نائاگایی بەرەو دەرەوە بخلیسکێیت. شوێنگرتن و خێرایی دەبێت هەمیشە هەڵبژاردنێکی ئاگایانە بن.

یەکتربڕینەکان

وا دابنێ کە ئەوانی تر ناتبینن. ماتۆڕسکیل باریکە و لەوانەیە بە زەحمەت ببینرێت، و شوفێرانی ئۆتۆمبێل بە زەحمەت خێرایییەکەی هەڵدەسەنگێنن. بۆیە:

• کاتێک لە یەکتربڕینێکی کەم-بینین نزیک دەبیتەوە خێرایی بگونجێنە.
• وا دابنێ کە ئۆتۆمبێلێک کە لەسەر ڕێگایەکی لاوەکی چاوەڕێ دەکات لەوانەیە لە پێشتەوە دەربچێت.
• پەراوێزی لاتەنیشت بپارێزە و ئامادە بە بۆ بریکگرتن.
• لە دەرچەکانی کەم-بینیندا زۆر ئاگادار بە.

دیاربوون لە هاتوچۆدا

بەکارهێنەرانی تری ڕێگا بە زەحمەت ماتۆڕسکیل دەبینن. ئەمە یەکێکە لەو بابەتانەی ڕاهێنانی مەترسی (riskutbildning) باسی دەکات. ئەوەی دەتوانیت بیکەیت:

• گڵۆپی نزم (halvljus) بەکار بهێنە، کە ناچارییە.
• جل و کڵاوی ئاسنینێک هەڵبژێرە کە دیار بێت.
• خۆت لەوە بپارێزە کە لە گۆشەی کوێری (döda vinkeln) ئامرازەکانی تردا بمێنیتەوە، بۆ نموونە لە تەنیشت بارهەڵگرێکی قورس.
• شوێنێک بگرە کە لە ئاوێنەکانی دواوەی ئۆتۆمبێلی پێشەوەدا ببینرێیت.

ڕێڕەوەکان، ڕیزەکان و تێپەڕاندن

ئەگەر ڕێڕەوەکانی (körfält) هەمان ئاراستە بە نیشانەی سەر ڕێگا لێک جیا کرابنەوە، دەبێت هەموو ئامرازەکە لە ناو یەکێک لە ڕێڕەوەکاندا بڕوات. ئەمە بۆ ماتۆڕسکیلیش دەگونجێت، کەواتە نابێت لەسەر هێڵی نێوان دوو ڕیزی ئۆتۆمبێل لێ بخوڕیت (ڕێسانامەی هاتوچۆ (trafikförordningen) 3 kap. 9 §). هەروەها نابێت لەسەر ڕێگای پاسکیل (cykelbana) لێ بخوڕیت بۆ ئەوەی لە ڕیزێک تێپەڕیت.

وەک ماتۆڕسکیلسوار دەکرێت تێپەڕێنرێیت تەنانەت لەو شوێنانەی کە تێپەڕاندن (omkörning) بە شێوەیەکی تر قەدەغەیە. ڕێسانامەی هاتوچۆ دەڵێت ئامرازی دوو تایەی بێ گالیسکەی تەنیشت دەتوانرێت تێپەڕێنرێن بۆ نموونە لە لووتکەی سەرەوژێر و یەکتربڕینەکاندا (3 kap. 39 §). ئامادە بە بۆ ئەوە و شوێنێکی سەلامەت بگرە. ئەگەر کەسێک تێتپەڕێنێت، دەبێت لە لای ڕاست بمێنیتەوە و خێرایی زیاد نەکەیت (3 kap. 38 §).

ڕووی ڕێگا

ماتۆڕسکیل تەنها دوو ڕووبەری پەیوەندیی بچووکی لەگەڵ ڕێگادا هەیە. چەوی بڵاو، نیشانە تەڕەکانی سەر ڕێگا، سەرقاپاخی ئاوەڕۆ، گەڵا و چاڵی ناو قیر دەتوانن بە خێرایی گرتنی ڕێگا کەم بکەنەوە. Trafikverket چەوی بڵاو وەک نموونەی کێشە لە ڕووی ڕێگادا باس دەکات و لووسیی یەکسان و پێشبینیکراو وەک شتێکی گرنگ بۆ ماتۆڕسکیلسواران دیاری دەکات. ڕووی ڕێگا بخوێنەرەوە، بە تایبەتی لە کاتی نزیکبوونەوە لە پێچ و لە ناو پێچدا.

نیشانەکانی ئاگادارکردنەوە

Trafikverket لیستی ئەو نیشانانە دەکات کە دەریدەخەن لێخوڕینەکەت وەک پلانت بۆ داناوە ناڕوات. بە جددی وەریان بگرە، چونکە نیشانەی ئاگادارکردنەوەی بچووک دەتوانن ببنە هۆی ناڕەحەتی، برینداربوون و لە خراپترین حاڵەتدا ڕووداوێکی گران:

• شوێنگرتنت لە کاتی دەرچوون لە بارودۆخێکدا وەک پلانت بۆ دانابوو نەبوو.
• ناچاریت توندتر لەوەی بڕیارت دابوو بریک بگریت.
• لە پێچەکاندا گاز بەردەدەیت یان لەدەستی دەدەیت بە شێوەیەک کە لێخوڕینەکە پچڕپچڕ دەبێت.
• خێراییت لە کاتی چوونە ناو پێچێکدا بەرزترە لە کاتی دەرچوون لێی.
• پێت دادەنێیت بۆ ڕاگرتنی هاوسەنگی هەرچەندە نیازت نەبوو بوەستیت.
• خۆت بە سوکانەکەوە دەگریت بۆ هاوسەنگکردنی جەستەت.

ئەگەر خۆتی تێدا دەبینیتەوە: خێرایی کەم بکەرەوە، پەراوێزەکان زیاد بکە و زیاتر ڕاهێنان بکە، باشتر وایە لە گۆڕەپانێکی ڕاهێناندا.

لەبیرت بێت

• ڕووداوی تاک-ئۆتۆمبێل باوترینە و ڕووداوی یەکتربڕین دووەم باوترینە. پێچەکان باوترین شوێنی ڕووداون.
• تەنها سێ لە دە ماتۆڕسکیلسواری گیانلەدەستداو هەڵسەنگێنراون کە سنووری خێراییان پاراستووە.
• تاکتیک واتە هەرگیز نابێت پێویست بکات توندتر لە پلانەکەت بریک بگریت.
• پێش پێچەکە خێرایی کەم بکەرەوە و بیگونجێنە بۆ ئەوەی لەو مەودایەی دەیبینیت بتوانیت بوەستیت.
• سوکانی پێچەوانە ماتۆڕسکیلەکە لە پێچدا لار دەکاتەوە و لە مانۆڕی خۆلاداندا بەکار دەهێنرێت.
• لە یەکتربڕینەکاندا وا دابنێ کە ئەوانی تر ناتبینن.
• هەموو ماتۆڕسکیلەکە دەبێت لە ناو یەک ڕێڕەودا بێت. لێخوڕین لەسەر هێڵی نێوان ڕیزەکان نییە.
• نیشانەکانی ئاگادارکردنەوە وەک گازی پچڕپچڕ و بریکگرتنی توندی بێ پلان بە جددی وەربگرە.