ماتۆڕسکیل و کەلوپەلەکان

لەسەر ماتۆڕسکیل هیچ لاشەیەکت نییە کە بتپارێزێت. بۆیە کەلوپەلەکانت و باری ماتۆڕسکیلەکە زۆر گرنگن. ئەم بەشە باس لەوە دەکات کە یاسا چی داوا دەکات و پێویستە بیر لە چی بکەیتەوە بۆ ئەوەی ئەگەر شتێک ڕووی دا زیانەکان کەم بکەیتەوە.

کڵاوی ئاسنین

کڵاوی ئاسنینی پاراستن دەبێت لەلایەن هەر کەسێکەوە کە بە ماتۆڕسکیل گەشت دەکات بەکار بهێنرێت، واتە هەم شوفێر و هەم سەرنشین (ڕێسانامەی هاتوچۆ (trafikförordningen) 4 kap. 9 §).

• شوفێر دەبێت دڵنیا بێتەوە کە سەرنشینی خوار 15 ساڵ کڵاوی ئاسنین یان پارێزەرێکی تری ڕێگەپێدراوی سەر بەکار دەهێنن.
• سەرنشینێک کە حەوت ساڵی تەواو نەکردووە دەتوانێت لە جیاتی کڵاوی ماتۆڕسکیل پارێزەرێکی تری گونجاوی سەر بەکار بهێنێت، بۆ نموونە کڵاوی ئەسپسواری، کڵاوی خلیسکێنە (سکی) یان کڵاوی پاسکیل.
• پێویست ناکات کڵاوی ئاسنین بەکار بهێنرێت کاتێک ماتۆڕسکیلەکە وەستاوە یان لە کاتی ڕۆیشتن لە ناو شوێنی پارککردن، باڵەخانەی پارککردن، ناوچەی بەنزینخانە یان کارگەدا.
• لە ماتۆڕسکیلێکی سێ یان چوار تایەی خاوەن لاشەدا پێویست بە کڵاوی ئاسنین ناکات. لەو کاتەدا لە جیاتی ئەوە دەبێت پشتێنی سەلامەتی بەکار بهێنیت.

کڵاوی ماتۆڕسکیل دەبێت نیشانەی E ی هەبێت بەپێی ڕێسای ECE 22، زنجیرەی گۆڕانکاریی 05 یان دواتر، بۆ نموونە 22.05 یان 22.06 (TSFS 2017:94). کڵاوی پاسکیل یان کڵاوی بەلەم کڵاوی ماتۆڕسکیل نین.

کڵاوەکە دەبێت بە دروستی لە سەر بێت. دەبێت بە توندی جێگیر بێت و کاتێک قایشی چەناگە بەستراوە نەتوانرێت دابکێشرێت.

جلی پاراستن

کڵاوی ئاسنین ئەوەیە کە ڕێسانامەی هاتوچۆ داوای دەکات. بەڵام کەلوپەلی تری پاراستنیش لە کاتی ڕووداودا دەتوانن جیاوازییەکی گەورە دروست بکەن. Trafikverket (بەڕێوەبەرایەتی گواستنەوەی سوید) کڵاوی ئاسنین و کەلوپەلی تری پاراستن وەک هۆکارێکی گرنگی سەلامەتی دیاری دەکات. لە تاقیکردنەوەی لێخوڕیندا ئەمانە پێویستن:

• جلی پاراستن لە چەرم یان کەرەستەیەکی تری بەهێز،
• چاویلکەی پاراستن یان ڕووپۆش (visir)،
• پێڵاوی بەهێز یان پۆتین،
• دەستکێش،
• پارێزەری پشت.

ئەمە ستانداردێکی باشە کە دوای تاقیکردنەوەکەش پەیڕەوی بکەیت. جلی ڕەنگی کاڵ یان جلی خاوەن ڕووناکیدەرەوە (reflexer) جگە لەوەش وات لێ دەکەن ئاسانتر ببینرێیت.

تایە

کەمترین قووڵایی نەخشی تایە (mönsterdjup) ی ڕێگەپێدراو لە تایەی ماتۆڕسکیلدا 1 میلیمەتر ـە. ئەمە کەمترە لە ئۆتۆمبێل، بەڵام لەبیرت بێت کە تایەیەکی ساو گرتنی خراپتری هەیە، بە تایبەتی لەسەر ڕێگای تەڕ.

لە باری زستانەی ڕێگادا (vinterväglag) پێویستت بە هیچ تایەیەکی تایبەتی زستانە نییە بۆ ماتۆڕسکیل. لەگەڵ ئەوەشدا خێرایی هەمیشە دەبێت بەپێی باری ڕێگا بگونجێنرێت، و لە کرداردا باری زستانەی ڕێگا لەسەر دوو تایە زۆر مەترسیدارە.

پەستانی هەوا بە شێوەیەکی ڕێکوپێک بپشکنە. پەستانی هەڵەی هەوا کاریگەری لەسەر جێگیری لەسەر ڕێگا، مەودای بریک و بەکارهێنانی سووتەمەنی هەیە.

بریک و سیستەمی بریک

ماتۆڕسکیل بریکێکی لەسەر تایەی پێشەوە و یەکێکی لەسەر تایەی دواوە هەیە. بریکی تایەی پێشەوە زۆرترین بەشی هێزی بریک دابین دەکات، چونکە کاتێک بریک دەگریت کێش بەرەو پێشەوە دەچێت. بۆ بریکگرتنێکی کاریگەر و جێگیر لە زۆربەی حاڵەتەکاندا پێویستە هەردوو دەسکی بریک بەکار بهێنیت.

زۆر ماتۆڕسکیل یارمەتیی بریکگرتنیان هەیە:

• ABS (بریکی دژە-قوفڵبوون) هەست دەکات کاتێک تایەیەک دەست بە خلیسکان دەکات و پەستانی بریک دەگونجێنێت بۆ ئەوەی تایەکە قوفڵ نەبێت. بەم شێوەیە توانای سوکانگرتن و جێگیرییەکی باشتر دەپارێزیت (ڕێسانامەی (EU) nr 168/2013 ماددەی 3.24).
• سیستەمی بریکی تێکەڵ (CBS) واتە بریکەکانی بەلایەنی کەمەوە دوو تایە بە یەک دەسک کار پێ دەکرێن (ماددەی 3.25).

Trafikverket ABS، تەنانەت لەسەر ماتۆڕسکیلی سووکیش، و ABS ی پێچ (kurv-ABS) وەک ڕێوشوێنی گرنگی سەلامەتی دیاری دەکات.

ڕووناکی

لە کاتی ڕۆیشتن لەسەر ڕێگا دەبێت گڵۆپی نزم (halvljus) بەکار بهێنیت (trafikförordningen 3 kap. 69 §). لە تەم و لە کاتی باران و بەفری زۆردا دەتوانیت لە جیاتی گڵۆپی نزم گڵۆپی تەم (dimljus) بەکار بهێنیت (3 kap. 71 §).

ئەگەر ماتۆڕسکیلێکی دوو تایەی بێ گالیسکەی تەنیشت لە دوایین لێواری ڕێگادا پارک بکەیت، پێویست ناکات هیچ ڕووناکییەک داگیرسابێت، تەنانەت لە تاریکیشدا (3 kap. 75 §).

سەرنشین

لەسەر ماتۆڕسکیل تەنها ئەگەر ماتۆڕسکیلەکە بۆ ئەو مەبەستە ئامادە کرابێت دەتوانیت سەرنشینێک لەگەڵ خۆت ببەیت (trafikförordningen 4 kap. 6 b §). جگە لەوەش ئەمانە دەگونجێن:

• دەتوانیت زۆرترین یەک سەرنشین ت هەبێت.
• سەرنشین دەبێت لەو شوێنەدا دابنیشێت کە بۆ سەرنشین دیاری کراوە. کەواتە منداڵی بچووک نابێت لە پێش تۆوە دابنیشن.
• دەبێت 18 ساڵت تەواو کردبێت بۆ ئەوەی مافی بردنی سەرنشینت هەبێت. ئەمە بە A1 یش دەگونجێت. بەدەرکردن هەیە لە کاتی ڕاهێنانی لێخوڕین بەپێی یاسای مۆڵەتی شوفێری (körkortslagen)، بۆ ئەوەی سەرپەرشتیار یان مامۆستاکە بتوانێت لەگەڵت بێت.
• ئەگەر ماتۆڕسکیلەکە گالیسکەی تەنیشتی هەبێت، سەرنشینێک دەتوانێت لەوێ دابنیشێت.

لەگەڵ سەرنشیندا ڕەفتاری ماتۆڕسکیلەکە دەگۆڕێت. قورستر دەبێت، مەودای بریک درێژتر دەبێت و لە پێچەکاندا بە شێوەیەکی جیاواز کاردانەوەی دەبێت. داوا لە سەرنشینەکە بکە بە ئارامی دابنیشێت، خۆی بگرێت و لە پێچەکاندا لەگەڵ لاربوونەوەکە بڕوات.

پاشکۆ

بۆ ماتۆڕسکیلێکی دوو تایە دەتوانیت پاشکۆیەک (släpvagn) ببەستیت کە پانییەکەی زیاتر نەبێت لە 125 سانتیمەتر. هەروەها کێشی پاشکۆکە نابێت زیاتر بێت لە نیوەی کێشی کارپێکردنی ماتۆڕسکیلەکە، کە کێشی سووتەمەنی و ئامرازەکانی لێ کەم دەکرێتەوە (trafikförordningen 4 kap. 15 a §).

تۆمارکردن، پشکنین و بیمە

ماتۆڕسکیل دەبێت تۆمار کرابێت، تابلۆی ژمارەی لە دواوە هەبێت، بیمەی هاتوچۆ (trafikförsäkring) ی هەبێت و باجەکەی درابێت. هەروەها دەبێت پشکنینی خولی (kontrollbesiktning) بۆ بکرێت. یەکەم پشکنینی خولی دەبێت لە دوایین کاتدا 48 مانگ دوای ئەو مانگەی ماتۆڕسکیلەکە خرایە ناو هاتوچۆوە بکرێت، و دواتر لە دوایین کاتدا هەموو 24 مانگ جارێک.

لێخوڕین لە دەرەوەی ڕێگا

بە شێوەیەکی ئاسایی ڕێگەپێدراو نییە ماتۆڕسکیل لە دەرەوەی ڕێگا (terräng) لێ بخوڕیت، بۆ نموونە لە دارستان یان لە مێرگدا.

پشکنین پێش لێخوڕین

پێش ئەوەی لێ بخوڕیت پشکنینێکی خێرا بکە:

• پەستانی هەوا و قووڵایی نەخشی تایە،
• بریکەکان و شلەی بریک،
• توندی و چەورکردنی زنجیرەکە،
• ڕووناکی و ئاماژەدەری ئاراستە (körriktningsvisare)،
• ئاوێنەکان،
• ئاستی زەیت.

لەبیرت بێت

• کڵاوی ئاسنین بۆ هەم شوفێر و هەم سەرنشین پێویستە. شوفێر بەرپرسیارە لە سەرنشینی خوار 15 ساڵ.
• منداڵی خوار حەوت ساڵ دەتوانن پارێزەرێکی تری گونجاوی سەر بەکار بهێنن.
• کڵاوەکە دەبێت بەپێی ECE 22.05 یان دواتر نیشانەی E ی هەبێت.
• کەمترین قووڵایی نەخشی تایە 1 mm ـە. تایەی زستانە پێویست نییە.
• هەردوو بریکەکە بەکار بهێنە. ABS ڕێگری لە قوفڵبوونی تایە دەکات، CBS بریکەکان پێکەوە دەبەستێت.
• گڵۆپی نزم لەسەر ڕێگا. لە تەمدا گڵۆپی تەم دەتوانێت جێگای گڵۆپی نزم بگرێتەوە.
• زۆرترین یەک سەرنشین، و شوفێر دەبێت 18 ساڵی تەواو کردبێت.
• یەکەم پشکنین لە دوایین کاتدا دوای 48 مانگ، پاشان هەموو 24 مانگ جارێک.