ڕاهێنانی مەترسی و تاقیکردنەوەکان

ڕێگای گەیشتن بە مۆڵەتی شوفێریی ماتۆڕسکیل بە سێ هەنگاودا تێدەپەڕێت: ڕاهێنانی مەترسی، تاقیکردنەوەی تیۆری و تاقیکردنەوەی لێخوڕین. ڕاهێنانی مەترسی دەبێت تێگەیشتنت پێ بدات کە بۆچی لێخوڕینی ماتۆڕسکیل پڕ مەترسییە. تاقیکردنەوەکان نیشانی دەدەن کە ئەو زانیاری و لێهاتووییانەت هەیە کە پێویستن. لێرەدا ڕوونی دەکەینەوە کە هەر هەنگاوێک چی لەخۆ دەگرێت.

ڕاهێنانی مەترسی

ڕاهێنانی مەترسی (riskutbildning) بۆ ماتۆڕسکیل ناچارییە و لە دوو بەش پێکدێت.

بەشی 1 (del 1) باس لە ئەلکهول و مادەی هۆشبەر، ماندوویی لە هاتوچۆدا و ڕەفتاری تری پڕ مەترسی دەکات. لێرەدا هەروەها باس لەوە دەکرێت کە بەکارهێنەرانی تری ڕێگا بە زەحمەت ماتۆڕسکیل دەبینن و تۆ چی دەتوانیت لەبارەیەوە بکەیت، هەروەها جلوبەرگی پاراستنەکەت چەند دیارە.

بەشی 2 (del 2) لە نێوان شتی تردا باس لە خێرایی، سەلامەتی و لێخوڕین لە بارودۆخی جیاوازی ڕێگا و کەشوهەوادا دەکات. ئەم بەشە گۆڕەپانی مانۆڕ (manöverbana) ی تێدایە. لەوێ لە نێوان شتی تردا ئەمانە ئەزموون دەکەیت:

• چۆن هەڵبژاردنی خێرایی کاریگەری لەسەر ئاستی زەحمەتی هەیە،
• پەیوەندیی نێوان خێرایی و خێرایی پێکدادان،
• چۆن هۆکاری جیاواز کاریگەری لەسەر مەودای وەستان (stoppsträcka) هەیە،
• گرنگیی سوکانی پێچەوانە (motstyrning) و گونجاندنی خێرایی لە کاتی گۆڕینی ئاراستە و مانۆڕی خۆلادان،
• هەڵبژاردنی هێڵی ڕۆیشتن و سوکانی پێچەوانە لە پێچی ڕاست و چەپدا،
• بریکگرتن لە بەلایەنی کەمەوە 70 km/h ـەوە.

(TSFS 2009:26 5 kap.)

ڕاهێنانی مەترسی کەی دەبێت بکرێت؟

هەردوو بەشەکە دەبێت پێش ئەوەی تاقیکردنەوەی تیۆری بکەیت تەواو کرابن، و ڕاهێنانی مەترسی دەبێت لە کاتی تاقیکردنەوەکەدا کارا بێت. تا ئەو ڕۆژەی مۆڵەتی شوفێری وەردەگریت کارایە، بەڵام زۆرترین پێنج ساڵ.

ڕاهێنانی مەترسی بۆ ئۆتۆمبێل بۆ ماتۆڕسکیل هەژمار ناکرێت. بەڵام ئەگەر پێشتر ڕاهێنانی مەترسی بۆ ماتۆڕسکیلت کردبێت، کاتێک پۆلێکی بەرزتری ماتۆڕسکیل وەردەگریت پێویست ناکات دووبارەی بکەیتەوە. بەدەرکراو ئەو کەسەیە کە پێش 1ی نۆڤەمبەری 2009 A1 ی وەرگرتووە، چونکە ئەو کاتە ڕاهێنانی مەترسی بوونی نەبوو.

ئەگەر لە قوتابخانەی شوفێری دەخوێنیت، قوتابخانەکە ناوت بۆ ڕاهێنانی مەترسی تۆمار دەکات. ئەگەر ڕاهێنانی لێخوڕینی تایبەت دەکەیت، خۆت پەیوەندی بە ڕاهێنەرێکەوە دەکەیت.

تاقیکردنەوەی تیۆری

تاقیکردنەوەی تیۆری (kunskapsprov) بۆ ماتۆڕسکیل 70 پرسیار لەگەڵ وەڵامی هەڵبژاردەیی لەخۆ دەگرێت. پێنج لە پرسیارەکان پرسیاری تاقیکارین و هەژمار ناکرێن، بۆیە زۆرترین 65 خاڵ وەردەگریت. بۆ سەرکەوتن پێویستت بە 52 خاڵ هەیە. کاتی تاقیکردنەوەکە 50 خولەک ـە. تاقیکردنەوەیەکی تیۆریی سەرکەوتوو بۆ یەک ساڵ کارایە، و لەو ماوەیەدا دەبێت لە تاقیکردنەوەی لێخوڕین سەرکەوتوو بیت.

ئەگەر پێشتر A1 یان A2 ت هەبێت، کاتێک پۆلێکی بەرزتری ماتۆڕسکیل وەردەگریت پێویستت بە تاقیکردنەوەی تیۆریی نوێ نییە. تاقیکردنەوەیەکی لێخوڕین بەسە.

تاقیکردنەوەی لێخوڕین

تاقیکردنەوەی لێخوڕین (körprov) لە سێ بەش پێکدێت: پشکنینی سەلامەتی، مانۆڕی تایبەت و لێخوڕین لە هاتوچۆدا.

پشکنینی سەلامەتی

لەوانەیە داوات لێ بکرێت هەڵبژاردەیەک لە بەشەکانی ماتۆڕسکیلەکە بپشکنیت، بۆ نموونە:

• ڕووناکی،
• بریکەکان،
• تایە و ڕیمەکان (fälgar)،
• سیستەمی گواستنەوەی هێز (kraftöverföring)، لە ماتۆڕسکیلێکی زنجیرداردا واتە زنجیر و دەندانە، وەک توندی و باری،
• ئاوێنەکانی دواوە،
• بلبلەکان (lager) لە سوکان، باسکی دواوە (sving) و تایەکاندا،
• فەنەرکاری (fjädring)،
• ئاستی زەیتی بزوێنەر،
• دوگمەی وەستاندنی فریاکەوتن.

ئەگەر کەموکورتییەک بدۆزیتەوە، دەبێت بتوانیت پێشنیار بکەیت کە چی پێویستە بکرێت.

تاقیکردنەوەی مانۆڕ

تاقیکردنەوەی مانۆڕ (manöverprov) سێ بەشی هەیە:

بەشی خێرایی نزم (lågfartsdel). بە لێخوڕینی زۆر هێواش (krypkörning) گۆڕەپانێک دەبڕیت کە پێچی چەپ و ڕاستی تێدایە، و دەبێت بتوانیت لە ناو پێچدا بوەستیت و دەست پێ بکەیتەوە. لە ماتۆڕسکیلێکی گێڕی دەستیدا خێرایی لە بنەڕەتدا بە کلەچ (kopplingen) ڕێک دەخرێت، لەگەڵ گاز و بریک.

بەشی خێرایی بەرز (högfartsdel). خێرایی دەگەیەنیتە بەلایەنی کەمەوە 50 km/h، مانۆڕێکی خۆلادان دەکەیت و گۆڕەپانێکی مارپێچ دەبڕیت. لە دوایین کۆنەکەدا دەسووڕێیتەوە و دەگەڕێیتەوە، و بە بریکگرتن تا وەستانی تەواو کۆتایی پێ دەهێنیت.

بریکگرتن. بریکگرتنێکی کاریگەر و کۆنترۆڵکراو لە 70 km/h و لە 90 km/h ـەوە تا وەستانی تەواو دەکەیت. دەبێت هەردوو بریکی پێشەوە و دواوە بەکار بهێنیت. بۆ بریکگرتنێکی کاریگەر و جێگیر لە زۆربەی حاڵەتەکاندا پێویستە هەردوو دەسکی بریک بەکار بهێنرێن.

لێخوڕین لە هاتوچۆدا

لێخوڕین لە هاتوچۆدا بە گشتی بەلایەنی کەمەوە 25 خولەک دەخایەنێت، هەم لە ناو شارۆچکە (tätort) و هەم لە دەرەوەی. تاقیکەرەوە (förarprövare) لە ڕێگەی ڕادیۆوە پەیوەندیت پێوە دەکات.

ماتۆڕسکیل لە تاقیکردنەوەکەدا

ماتۆڕسکیلی تاقیکردنەوە دەبێت هەندێک مەرج پڕ بکاتەوە. بۆ پۆلی A بۆ نموونە دەبێت هێزی سافی بەلایەنی کەمەوە 50 kW بێت، کێشی کارپێکردنی زیاتر لە 175 kg بێت، بتوانێت بەلایەنی کەمەوە 100 km/h بڕوات و، ئەگەر بزوێنەری سووتاندنی هەبێت، قەبارەی سیلیندەری بەلایەنی کەمەوە 595 cm³ بێت. بۆ A1 و A2 مەرجی نزمتر هەیە.

ماتۆڕسکیلەکە دەبێت گێڕی دەستی و دەسکی کلەچی هەبێت کە لە کاتی دەستپێکردن، وەستان، لێخوڕینی زۆر هێواش و گۆڕینی گێڕدا بەکاری دەهێنیت. ئەگەر دەسکی کلەچی نەبێت، تاقیکردنەوەکە وەک تاقیکردنەوەیەک بۆ ماتۆڕسکیلی ئۆتۆماتیک هەژمار دەکرێت، و مۆڵەتی شوفێرییەکە بۆ ئەو جۆرە سنووردار دەکرێت. دەبێت لە هەموو تاقیکردنەوەکەدا هەمان ماتۆڕسکیل بەکار بهێنیت.

جلوبەرگی پاراستن لە تاقیکردنەوەکەدا

دەبێت ئەو جلوبەرگی پاراستنە لەبەر بکەیت کە بۆ لێخوڕینی ماتۆڕسکیل دروست کراوە:

• کڵاوی ئاسنین،
• جلی پاراستن لە چەرم یان کەرەستەیەکی تری بەهێز،
• چاویلکەی پاراستن یان ڕووپۆش (visir)،
• پێڵاوی بەهێز یان پۆتین،
• دەستکێش،
• پارێزەری پشت.

کەلوپەلەکە دەبێت تەواو و بێ زیان بێت.

لەبیرت بێت

• بەشی 1 ی ڕاهێنانی مەترسی باس لە ئەلکهول، مادەی هۆشبەر، ماندوویی و ڕەفتاری مەترسیدار دەکات. بەشی 2 باس لە خێرایی و باری ڕێگا دەکات، لەگەڵ گۆڕەپانی مانۆڕ.
• هەردوو بەشەکە دەبێت پێش تاقیکردنەوەی تیۆری تەواو بن. ڕاهێنانی مەترسی زۆرترین پێنج ساڵ کارایە.
• تاقیکردنەوەی تیۆری: 70 پرسیار، 50 خولەک، 52 لە 65 خاڵ، بۆ یەک ساڵ کارایە.
• ئەگەر پێشتر A1 یان A2 ت هەبێت، تاقیکردنەوەیەکی لێخوڕین بۆ پۆلی دواتر بەسە.
• لێخوڕینی زۆر هێواش بە کلەچ ڕێک دەخرێت.
• بریکگرتن لە 70 و 90 km/h ـەوە بە هەردوو بریکەکە.
• بێ دەسکی کلەچ، مۆڵەتی شوفێرییەکە بە مەرجی ماتۆڕسکیلی ئۆتۆماتیک دەبێت.