YKB چییە؟

مۆڵەتی شوفێری نیشان دەدات کە دەتوانیت ئامرازێکی قورس لێ بخوڕیت. بەڵام بۆ ئەوەی وەک پیشە کاڵا یان سەرنشین بگوازیتەوە زیاتر لەوە پێویستە. هەروەها دەبێت بڕوانامەی لێهاتوویی پیشەیی (yrkeskompetensbevis) ت هەبێت، کە زۆرجار پێی دەوترێت YKB. نیشان دەدات کە لە نێوان شتی تردا زانیاریت هەیە دەربارەی لێخوڕینی سەلامەت و ئابووری، یاساکانی گواستنەوە، تەندروستی و خزمەتگوزاری. یاساکان لەسەر ڕێنماییەکانی یەکێتیی ئەورووپا بنیات نراون و لە سوید لە یاسای (2007:1157) دەربارەی لێهاتوویی پیشەیی شوفێر (lagen om yrkesförarkompetens) دا هەن.

کێ پێویستی بە YKB هەیە؟

شوفێرێک کە گواستنەوەی کاڵا یان سەرنشین ئەنجام دەدات بە ئامرازێک کە پۆلی مۆڵەتی C1، C1E، C، CE، D1، D1E، D یان DE پێویست دەکات، دەبێت بڕوانامەی لێهاتوویی پیشەیی هەبێت (lag om yrkesförarkompetens 3 kap. 1 §).

بەدەرکردن هەن (2 kap. 4 §). یاساکە بۆ نموونە ئەمانە ناگرێتەوە:

• ئامرازێک کە زۆرترین خێرایییەکەی 45 km/h یان کەمترە،
• ئەو ئامرازانەی لەلایەن هێزە چەکدارەکان (Försvarsmakten)، پۆلیس، گومرگ، پاسەوانی کەنار (Kustbevakningen) و خزمەتگوزاریی ڕزگارکردنەوە بەکار دەهێنرێن،
• ئەو ئامرازانەی تاقی دەکرێنەوە، چاک دەکرێنەوە یان دەگوازرێنەوە،
• ڕاهێنانی لێخوڕین و تاقیکردنەوەی شوفێری، ئەگەر ئامرازەکە لە هەمان کاتدا بۆ گواستنەوەی بازرگانی بەکار نەهێنرێت،
• ئەو ئامرازانەی بۆ گواستنەوەی بازرگانی بەکار ناهێنرێن،
• گواستنەوەی ئامراز و کەلوپەلی خۆی، کاتێک لێخوڕین کاری سەرەکیی شوفێر نییە.

ئەگەر دڵنیا نیت کە ئایا بەدەرکردنێک تۆ دەگرێتەوە، دەبێت وا دابنێیت کە پێویستت بە YKB هەیە.

دوو ڕێگا بۆ لێهاتوویی بنەڕەتی

بۆ وەرگرتنی یەکەم YKB دەبێت ڕاهێنانێکی بنەڕەتی (grundutbildning) بکەیت کە بە تاقیکردنەوە کۆتایی دێت. دوو جۆر هەیە (4 kap. 1–2 §§):

• ڕاهێنانی بنەڕەتیی تەواو: 280 کاتژمێر.
• ڕاهێنانی بنەڕەتیی کورتکراوە: 140 کاتژمێر.

ئەو ڕاهێنانەی هەڵیدەبژێریت کاریگەری لەسەر ئەوە هەیە کە لە چ تەمەنێکەوە دەتوانیت وەک پیشە لێ بخوڕیت.

سنوورەکانی تەمەن بۆ لێخوڕینی پیشەیی

گواستنەوەی کاڵا (C و CE) (3 kap. 3–4 §§):

• لەگەڵ ڕاهێنانی 280 کاتژمێری: لە 18 ساڵییەوە،
• لەگەڵ ڕاهێنانی 140 کاتژمێری: لە 21 ساڵییەوە.

گواستنەوەی سەرنشین (D و DE) (3 kap. 5–6 §§):

• لەگەڵ ڕاهێنانی 280 کاتژمێری: لە 21 ساڵییەوە،
• لەگەڵ ڕاهێنانی قوتابخانەی ئامادەیی: لە 20 ساڵییەوە، یان هەر لە 18 ساڵییەوە ئەگەر پاسەکە بێ سەرنشین لێ بخوڕدرێت یان لە هاتوچۆی هێڵی ڕێکخراو (linjetrafik) دا کە هێڵەکە زۆرترین 50 km بێت،
• لەگەڵ ڕاهێنانی 140 کاتژمێری: لە 23 ساڵییەوە، یان لە 21 ساڵییەوە لە هاتوچۆی هێڵی ڕێکخراودا کە هێڵەکە زۆرترین 50 km بێت.

یاسای مۆڵەتی شوفێری (körkortslagen) سنووری تەمەنی نزمتری هاوتای بۆ مۆڵەتی شوفێری هەیە، بۆ ئەوەی ڕاهێنان و مۆڵەتی شوفێری پێکەوە بگونجێن.

ڕاهێنانی بەردەوام هەموو پێنج ساڵ جارێک

بڕوانامەی لێهاتوویی پیشەیی بۆ پێنج ساڵ لەو ڕۆژەوەی دەرکرا کارایە (6 kap. 1 §). بۆ پاراستنی دەبێت هەموو پێنج ساڵ جارێک ڕاهێنانی بەردەوام (fortbildning) بکەیت، پێش ئەوەی بڕوانامەکە بەسەر بچێت (5 kap.).

ڕاهێنانی بەردەوام 35 کاتژمێر دەگرێتەوە. دەتوانیت دابەشی بکەیت بۆ بەشە-خول (delkurser) کە هەر یەکەیان بەلایەنی کەمەوە 7 کاتژمێر بێت، و بەشە-خولێک دەتوانرێت بەسەر دوو ڕۆژی بە دوای یەکدا دابەش بکرێت. بەلایەنی کەمەوە یەک بەشە-خول دەبێت دەربارەی سەلامەتیی هاتوچۆ بێت (ڕێسانامەی (förordning 2007:1470) دەربارەی لێهاتوویی پیشەیی شوفێر 3 kap. 1–2 §§). ڕاهێنانی بەردەوام دەبێت ئەو جۆرە گواستنەوەیە بگرێتەوە کە دەیکەیت، کاڵا یان سەرنشین.

لە 1ی سێپتەمبەری 2026 ـەوە ڕاهێنانێکی بەردەوام دەتوانێت زۆرترین 12 کاتژمێر خوێندن لە دوورەوە (distansundervisning) (فێربوونی ئەلیکترۆنی) لەخۆ بگرێت. بەشی دوورەوە دەتوانرێت زۆرترین چوار کاتژمێر بە یەکجار ئەنجام بدرێت و زۆرترین چوار کاتژمێر لە هەر بەشە-خولێکدا بگرێتەوە (förordning 2007:1470 om yrkesförarkompetens 3 kap. 3 §). ئەوەی ماوە دەبێت خوێندنی بە ڕێبەرایەتیی مامۆستا بێت.

ئەگەر YKB ی کارات بۆ هەم کاڵا و هەم سەرنشین هەبێت، یەک ڕاهێنانی بەردەوام لە یەکێک لە بوارەکاندا بەسە بۆ نوێکردنەوەی هەردووکیان. ئەگەر یەکێک لە بڕوانامەکان بەسەر چووبێت ئەمە ناگونجێت.

ڕاهێنانی بەردەوام لە کاتی خۆیدا پێش بەسەرچوونی بڕوانامەکەت تەواو بکە، بۆ ئەوەی بڕوانامە نوێیەکە کاتی دەرکردنی هەبێت و هیچ بۆشاییەک دروست نەبێت.

کۆدی 95

کاتێک لێهاتوویی پیشەیی شوفێرت هەیە، بە کۆدی یەکگرتووی یەکێتیی ئەورووپا 95 نیشانە دەکرێت. کۆدەکە لە تەنیشت پۆلە پەیوەندیدارەکانەوە لەسەر مۆڵەتی شوفێری یان لەسەر کارتی شیاویی شوفێر (förarkvalifikationskort) دەنووسرێت (ڕێنمایی (EU) 2022/2561 ماددەی 10). کۆدەکە وا دەکات لێهاتووییەکە لە هەموو یەکێتیی ئەورووپادا بپشکنرێت.

بڕوانامەکە لەگەڵ خۆت ببە

لە کاتی گواستنەوەدا دەبێت بڕوانامەیەکی لێهاتوویی پیشەیی کارات لەگەڵ خۆت بێت، یان بڕوانامەیەکی تری پەسەندکراوی لێهاتوویی پیشەیی لەگەڵ بەڵگەنامەیەکی ناسنامە. بە داوای پشکنەرێکی ئۆتۆمبێل یان پۆلیس دەبێت نیشانی بدەیت (6 kap. 3 §).

ڕاهێنانەکە چی لەخۆ دەگرێت؟

ڕاهێنانی YKB دابەشی سێ بواری سەرەکی کراوە (ڕێنمایی 2022/2561 هاوپێچی I):

1. لێخوڕینی ژیرانە (rationell körning) – سیستەمی پاڵنان و سیستەمەکانی سەلامەتی چۆن کار دەکەن، لێخوڕینی ئابووری، ئاگاداری لە مەترسی و هەروەها بارکردن یان ئاسوودەیی سەرنشینان بەپێی ئەوەی کاڵا دەگوازیتەوە یان سەرنشین.
2. جێبەجێکردنی یاساکان – کاتەکانی لێخوڕین و پشوو، کاتی کار، تاکۆگراف و یاساکانی گواستنەوەی کاڵا یان سەرنشین.
3. تەندروستی، سەلامەتیی هاتوچۆ، ژینگە، خزمەتگوزاری و لۆجستیک – مەترسییەکان لە هاتوچۆ و لە شوێنی کاردا، پێشگرتن لە تاوان و قاچاخکردنی مرۆڤ، تەندروستیی جەستەیی و دەروونی، هەڵسوکەوت لە بارودۆخی فریاکەوتندا، مامەڵەکردن لەگەڵ کڕیاران و ئابووریی بواری گواستنەوە.

بەشەکانی دواتر ئەم بوارانە ڕوون دەکەنەوە.

لەبیرت بێت

• YKB بۆ گواستنەوەی بازرگانیی کاڵا و سەرنشین بە ئامرازی C و D پێویستە.
• ڕاهێنانی بنەڕەتی 280 یان 140 کاتژمێرە و بە تاقیکردنەوە کۆتایی دێت.
• گواستنەوەی کاڵا: لە 18 ساڵییەوە لەگەڵ 280 کاتژمێر، لە 21 ساڵییەوە لەگەڵ 140 کاتژمێر.
• گواستنەوەی سەرنشین: لە 21 ساڵییەوە لەگەڵ 280 کاتژمێر و لە 23 ساڵییەوە لەگەڵ 140 کاتژمێر، لەگەڵ هەندێک تەمەنی نزمتر بە مەرج.
• بڕوانامەکە بۆ پێنج ساڵ کارایە و بە ڕاهێنانی بەردەوامی 35 کاتژمێری لە بەشە-خولی بەلایەنی کەمەوە 7 کاتژمێریدا نوێ دەکرێتەوە.
• زۆرترین 12 کاتژمێر لە ڕاهێنانی بەردەوام دەتوانێت خوێندن لە دوورەوە بێت.
• یەک ڕاهێنانی بەردەوام بەسە بۆ نوێکردنەوەی هەم کاڵا و هەم سەرنشین، ئەگەر هەردوو بڕوانامەکە هێشتا کارا بن.
• کۆدی 95 لێهاتوویی پیشەیی شوفێر لەسەر مۆڵەتی شوفێری نیشان دەدات.