کاتی کار و پشوو

وەک شوفێری پیشەیی دوو کۆمەڵە یاسات هەیە کە دەبێت لە هەمان کاتدا ئاگات لێیان بێت. یاساکانی کاتەکانی لێخوڕین و پشوو (kör- och vilotider) لە ڕێسانامەی یەکێتیی ئەورووپا 561/2006 دا سنوور دادەنێن بۆ ئەوەی چەند لێ دەخوڕیت و چەند پشوو دەدەیت. یاسای (2005:395) دەربارەی کاتی کار لە هەندێک کاری گواستنەوەی ڕێگادا (lag om arbetstid vid visst vägtransportarbete) سنوور بۆ کۆی کاتی کارەکەت دادەنێت، واتە بارکردن، چاوەڕوانی و کاری کارگێڕیش. تاکۆگراف (färdskrivare) ئەو ئامرازەیە کە هەردووکیان تۆمار دەکات. ئەم بەشە نیشان دەدات کە یاساکان چۆن پەیوەندییان بە یەکەوە هەیە.

چوار جۆری کات

هەموو ئەوەی لە ماوەی ڕۆژێکی کاردا دەیکەیت لە تاکۆگرافدا دەچێتە ناو یەکێک لە چوار پۆلەوە:

چالاکی	نموونە
لێخوڕین	ئەو کاتەی ئامرازەکە دەجووڵێت و تۆ لێی دەخوڕیت
کاری تر (annat arbete)	بارکردن، داگرتن، تێکردنی سووتەمەنی، شوشتن، کاری کارگێڕی، ئەو لێخوڕینەی لە یاساکان بەدەرکراوە
ئامادەباشی (tillgänglighet)	ئەو کاتەی بۆ کار ئامادەیت بەڵام کار ناکەیت، بۆ نموونە کاتێک چاوەڕێی بارکردن دەکەیت
پشووی کورت و پشوو	ئەو کاتەی بە ئازادی بەکاری دەهێنیت

پشووی کورت (rast) تەنها ئەو کاتەیە کە بە ئازادی بەکاری دەهێنیت. ئەگەر لە ماوەی "پشووە کورتەکە" دا لەگەڵ ئەوەشدا خەریکی بارەکە بیت، ئەمە کاری ترە، و پشووە کورتەکە هەژمار ناکرێت.

کاتەکانی لێخوڕین و پشوو بە کورتی

یاسا	سنوور
کاتی لێخوڕینی ڕۆژانە	9 کاتژمێر، 10 کاتژمێر زۆرترین دوو جار لە هەفتەیەکدا
کاتی لێخوڕین لە هەفتەیەکدا	56 کاتژمێر
کاتی لێخوڕین لە دوو هەفتەی بە دوای یەکدا	90 کاتژمێر
پشووی کورت	45 خولەک دوای 4,5 کاتژمێر لێخوڕین، یان 15 + 30 خولەک
پشووی ڕۆژانەی ئاسایی	11 کاتژمێر، یان دابەشکراو 3 + 9 کاتژمێر
پشووی ڕۆژانەی کورتکراوە	بەلایەنی کەمەوە 9 کاتژمێر، زۆرترین سێ جار لە نێوان دوو پشووی هەفتانەدا
پشووی هەفتانەی ئاسایی	45 کاتژمێر
پشووی هەفتانەی کورتکراوە	بەلایەنی کەمەوە 24 کاتژمێر، پێش کۆتایی هەفتەی سێیەمی دواتر قەرەبوو دەکرێتەوە
دوایین کاتی دەستپێکردنی پشووی هەفتانە	دوای شەش ماوەی 24 کاتژمێری

(ڕێسانامەی (EG) nr 561/2006 ماددەکانی 4، 6، 7 و 8.)

نموونەیەکی ژمێریاری: ڕۆژی دووشەممە 10 کاتژمێر و ڕۆژی چوارشەممە 10 کاتژمێر لێت خوڕیوە. ئەو کاتە هەردوو درێژکردنەوەکەت لەو هەفتەیەدا بەکار هێناوە، و ڕۆژی هەینی دەتوانیت زۆرترین 9 کاتژمێر لێ بخوڕیت.

شوفێرانی گواستنەوەی کاتیی سەرنشین (tillfällig persontrafik) بە پاس هەندێک یاسای تایبەتیان هەیە، بۆ نموونە ئەوەی کە پشووە کورتەکە دەتوانرێت بکرێتە دوو پشووی کورتی بەلایەنی کەمەوە 15 خولەکی. ئەمانە لە بەشی پاسدا ڕوون کراونەتەوە.

یاسای کاتی کاری گواستنەوەی ڕێگا

یاسای کاتی کار لە هەندێک کاری گواستنەوەی ڕێگادا تۆ دەگرێتەوە کە ئەو گواستنەوانە ئەنجام دەدەیت کە یاساکانی کاتەکانی لێخوڕین و پشوو دەیانگرێتەوە. کاتی کار (arbetstid) هەموو کاتەکەیە لە سەرەتای کارەوە تا کۆتاییەکەی، و هەروەها ئەو کاتەی دەبێت ئامادە بیت بۆ کارکردن.

یاسا سەرەکییەکان (lag 2005:395 12، 14، 15 و 18 §§):

• زۆرترین 60 کاتژمێر کار لە هەفتەیەکی تاکدا.
• زۆرترین 48 کاتژمێر لە هەفتەیەکدا بە تێکڕایی لە ماوەی ماوەیەکی ژماردنی چوار مانگ.
• کاری شەو (nattarbete) کارکردنە لە هەر کاتێکدا لە نێوان کاتژمێر 01.00 و 05.00. ئەگەر شەو کار بکەیت، کاتی کار نابێت لەو ماوەی 24 کاتژمێرییەدا زیاتر لە 10 کاتژمێر بێت. لە ڕێککەوتنی بەکۆمەڵدا (kollektivavtal) دەتوانرێت لای لێ بدرێت.
• هەرگیز نابێت زیاتر لە 6 کاتژمێری بە دوای یەکدا بێ پشووی کورت کار بکەیت.
• ئەگەر 6–9 کاتژمێر کار بکەیت، پشووە کورتەکە دەبێت بەلایەنی کەمەوە 30 خولەک بێت. ئەگەر زیاتر لە 9 کاتژمێر کار بکەیت، دەبێت بەلایەنی کەمەوە 45 خولەک بێت. پشووە کورتەکان دەتوانرێن بکرێنە ماوەی بەلایەنی کەمەوە 15 خولەکی.

خاوەنکار دەبێت تۆماری کاتی کار ڕابگرێت و بۆ بەلایەنی کەمەوە دوو ساڵ پاشەکەوتی بکات.

جیاوازیی نێوان کاتی لێخوڕین و کاتی کار

ئاسانە ژمارەکان تێکەڵ بکەیت. بەم شێوەیە بیر بکەرەوە:

• 56 کاتژمێر زۆرترین کاتی لێخوڕین ـە لە هەفتەیەکدا.
• 60 کاتژمێر زۆرترین کاتی کار ـە لە هەفتەیەکدا.
• 48 کاتژمێر زۆرترین تێکڕای کاتی کار ـە لە هەفتەیەکدا.
• 4,5 کاتژمێر درێژترین لێخوڕین ـە بێ پشووی کورت.
• 6 کاتژمێر درێژترین کار ـە بێ پشووی کورت.

هەردوو کۆمەڵە یاساکە لە هەمان کاتدا دەگونجێن، و دەبێت لە هەر بارودۆخێکدا پەیڕەوی ئەو یاسایە بکەیت کە توندترە.

تاکۆگراف هەموو شتێک پێکەوە دەبەستێت

تاکۆگراف بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی لێخوڕین تۆمار دەکات. بەرپرسیارێتیی تۆیە کە کاتێک لێ ناخوڕیت چالاکیی دروست هەڵبژێردرابێت. یاسا گرنگەکان (ڕێسانامەی (EU) nr 165/2014):

• کارتی شوفێر (förarkort) کەسییە، و تەنها دەتوانیت کارتی خۆت بەکار بهێنیت (ماددەی 27).
• ئەو وڵاتەی ڕۆژی کار تێیدا دەست پێ دەکات و کۆتایی دێت تۆمار بکە.
• ئەو کاتەی لە ئامرازەکە دوور بوویت و کارێکی ترت کردووە بە شێوەی دەستی دەخرێتە سەر کارتی شوفێر (ماددەی 34.3).
• لە پشکنیندا دەبێت بتوانیت ڕۆژی ئێستا و 56 ڕۆژی پێشوو نیشان بدەیت.
• کارتی ونبوو یان تێکچوو دەبێت لە ماوەی حەوت ڕۆژدا ڕابگەیەنرێت. پاشان دەتوانیت زۆرترین 15 ڕۆژی ساڵنامەیی بە چاپکراو لێ بخوڕیت (ماددەی 29).

بەدەرکردن لە کاتی ڕووداوی چاوەڕواننەکراودا

ئەگەر شتێکی چاوەڕواننەکراو ڕوو بدات، بۆ نموونە ڕووداوێکی گەورەی هاتوچۆ یان کەشوهەوای توند، دەتوانیت هێندەی پێویست بێت لە یاساکان لابدەیت بۆ گەیشتن بە شوێنێکی گونجاوی ڕاوەستان (uppställningsplats). ئەمە تەنها دەگونجێت ئەگەر سەلامەتیی هاتوچۆ نەخرێتە مەترسییەوە. هۆکارەکانی لادانەکە دەبێت بنووسرێن (ماددەی 12). هەروەها دەتوانیت لە حاڵەتی بەدەرکراودا تا یەک کاتژمێر زیاتر لێ بخوڕیت بۆ گەیشتن بە ماڵ یان شوێنی کاری خاوەنکار بۆ دەستپێکردنی پشووی هەفتانە، و تا دوو کاتژمێر زیاتر بۆ گەیشتن بەوێ بۆ پشووی هەفتانەی ئاسایی ئەگەر ڕاستەوخۆ پێشتر پشوویەکی کورتی بەردەوامی 30 خولەکی وەربگریت. ئەمە نابێت ببێتە خوو.

مووچە نابێت هانی فێڵکردن بدات

کۆمپانیایەک نابێت بەپێی مەودای لێخوڕاو، کاتی گەیاندن یان بڕی کاڵا مووچە بە شوفێران بدات ئەگەر ئەمە بتوانێت هانی ئەو ڕەفتارانە بدات کە سەلامەتیی هاتوچۆ دەخەنە مەترسییەوە، بۆ نموونە لێخوڕینی زۆر خێرا یان بازدان بەسەر پشووە کورتەکاندا (ڕێسانامەی 561/2006 ماددەی 10.1).

لەبیرت بێت

• چوار چالاکی: لێخوڕین، کاری تر، ئامادەباشی و هەروەها پشووی کورت و پشوو.
• کاتی لێخوڕین زۆرترین 9 کاتژمێر لە ڕۆژێکدا، 56 کاتژمێر لە هەفتەیەکدا و 90 کاتژمێر لە دوو هەفتەدا.
• کاتی کار زۆرترین 60 کاتژمێر لە هەفتەیەکدا و بە تێکڕایی 48 کاتژمێر لە ماوەی چوار مانگدا.
• کاری شەو لە نێوان کاتژمێر 01 و 05 دا کاتی کار سنووردار دەکات بۆ 10 کاتژمێر لە هەر 24 کاتژمێرێکدا.
• پشووی کورت بەپێی یاسای کاتی کار: هەرگیز زیاتر لە 6 کاتژمێر کاری بە دوای یەکدا نا، 30 خولەک لە 6–9 کاتژمێردا، 45 خولەک لە زیاتر لە 9 کاتژمێردا.
• کاتێک هەردوو کۆمەڵە یاساکە دەگونجێن هەمیشە پەیڕەوی توندترین یاسا بکە.
• مووچە بەپێی مەودای لێخوڕاو یان بڕی کاڵا قەدەغەیە ئەگەر هەڕەشە لە سەلامەتیی هاتوچۆ بکات.