کاڵای مەترسیدار – بنەماکان

زۆر کاڵای ئاسایی گواستنەوەیان مەترسیدارە. دیزڵ، بەنزین، گازی شل (gasol)، بۆیە، مادەی پاککەرەوە و پاتری دەتوانن بسووتێن، بتەقنەوە، بخۆن (frätas) یان ژەهراوی بکەن ئەگەر شتێک بە هەڵە بڕوات. ئەم جۆرە کاڵایانە پێیان دەوترێت کاڵای مەترسیدار (farligt gods)، و یاسای تایبەت بۆیان هەیە. ئەم بەشە بنەماکانت پێ دەدات. بۆ ئەوەی خۆت کاڵای مەترسیدار بگوازیتەوە ڕاهێنانێکی تایبەت پێویستە.

کاڵای مەترسیدار چییە؟

کاڵای مەترسیدار ئەو مادە و شتانەن کە دەتوانن زیان بە مرۆڤ، ئاژەڵ، ژینگە یان موڵک بگەیەنن ئەگەر لە کاتی گواستنەوەدا بڕژێن یان زیانیان پێ بگات. مادەکان بەپێی جۆری ئەو مەترسییەی هەیانە دابەشی نۆ پۆل کراون:

پۆل	جۆری مەترسی
1	مادە و شتی تەقەمەنی
2	گازەکان
3	شلەی ئاگرگر
4.1–4.3	مادەی ڕەقی ئاگرگر، مادەی خۆ-داگیرسێنەر و ئەو مادانەی لەگەڵ ئاودا گازی ئاگرگر دروست دەکەن
5.1–5.2	مادەی ئۆکسیدکەر و پێرۆکسیدی ئۆرگانیک
6.1–6.2	مادەی ژەهراوی و گوازەرەوەی نەخۆشی
7	مادەی تیشکدەر
8	مادەی خۆرەر (frätande)
9	مادە و شتی مەترسیداری تر

هەر پۆلێک مەترسی و یاسای تایبەتی خۆی هەیە بۆ پێچانەوە، نیشانەکردن و مامەڵەکردن.

کێ یاساکان دادەنێت؟

یاساکانی گواستنەوەی کاڵای مەترسیدار لەسەر ڕێگا لەسەر ڕێککەوتنێکی نێودەوڵەتی بنیات نراون کە پێی دەوترێت ADR. لە سوید یاساکان لەلایەن دەستەی بەرگریی شارستانی (Myndigheten för civilt försvar) (MCF) ـەوە لە ڕێسایەکدا دەردەکرێن کە پێی دەوترێت ADR-S. لە ماڵپەڕی MCF دا زانیاری دەربارەی یاسا و ڕاهێنان هەیە.

بڕوانامەی شوفێر

وەک شوفێر تەنها لەبەر ئەوەی مۆڵەتی شوفێری و YKB (بڕوانامەی لێهاتوویی پیشەیی) ت هەیە ناتوانیت کاڵای مەترسیدار بگوازیتەوە. ئەوەی کاڵای مەترسیدار لەسەر ڕێگا دەگوازێتەوە دەبێت بڕوانامەی شوفێر (förarintyg) ی هەبێت (زۆرجار پێی دەوترێت بڕوانامەی ADR) کە لەلایەن MCF یان دامەزراوەیەکی تری شیاوەوە دەرکرابێت.

بڕوانامەکە نیشان دەدات کە دەتوانیت کام پۆلانە بگوازیتەوە و ئایا دەتوانیت لە تانکەردا بیگوازیتەوە:

• شیاویی بنەڕەتی (grundbehörighet) زۆربەی پۆلەکان دەگرێتەوە لە گواستنەوەی بار-پارچە (styckegods)، واتە نەک لە تانکەردا.
• بۆ پۆلی 1 (مادەی تەقەمەنی) پێویستە ژمارە 1 لەسەر بڕوانامەکە بێت.
• بۆ پۆلی 7 (مادەی تیشکدەر) پێویستە ژمارە 7 لەسەر بڕوانامەکە بێت.
• بۆ گواستنەوەی کاڵای مەترسیدار لە تانکەردا پێویستە پۆلەکان لە ژێر سەردێڕی تانکەریشدا بنووسرابن.

ئەگەر ژمارەی پۆلێکی دیاریکراو نەبێت، ناتوانیت ئەو پۆلە بگوازیتەوە.

نیشانەکردنی ئامرازەکە

ئامرازێک کە کاڵای مەترسیدار بە بڕێک دەگوازێتەوە کە یاساکان داوای دەکەن، دەبێت بە تابلۆی پرتەقاڵی (orangefärgad skylt) نیشانە کرابێت. تابلۆکە بە بەکارهێنەرانی تری ڕێگا، پۆلیس و خزمەتگوزاریی ڕزگارکردن دەڵێت کە ئامرازەکە باری مەترسیداری هەیە. هەر ئەو نیشانەکردنەیە کە دیاری دەکات ئایا نیشانەکانی هاتوچۆ بۆ کاڵای مەترسیدار ئامرازەکەت دەگرنەوە یان نا. ڕێک چۆنیەتی نیشانەکردنەکە و کەی پێویستە لە ڕاهێنانی ADR دا فێر دەبیت.

نیشانەکانی هاتوچۆ بۆ کاڵای مەترسیدار

دوو نیشانەی هاتوچۆ بە تایبەتی گرنگن:

• C9 – قەدەغەی هاتوچۆی ئامرازی بارکراو بە کاڵای مەترسیدار. نیشانەکە هاتوچۆی ئەو ئامرازانە قەدەغە دەکات کە بارەکەیان نیشانەکردن بە تابلۆی پرتەقاڵی پێویست دەکات (ڕێسانامەی نیشانەکانی هاتوچۆ (vägmärkesförordningen)، C9).
• D12 – ئاراستەی ناچاریی لێخوڕین بۆ ئامرازی بارکراو بە کاڵای مەترسیدار. نیشانەکە نیشان دەدات کە ئامرازەکانی خاوەن باری پێویست بە تابلۆی پرتەقاڵی دەبێت بە کام ڕێگادا بڕۆن. پیتێک لەسەر نیشانەکە دیاری دەکات کە ئامرازەکان نابێت بە کام پۆلی تونێل (tunnelkategori) دا تێپەڕن.

کەواتە نیشانەکان هەموو بارهەڵگرەکان ناگرنەوە، تەنها ئەوانەی بارێکیان هەیە کە تابلۆی پرتەقاڵی پێویست دەکات.

ئەگەر شتێک ڕووی دا

ئەگەر لە ڕووداوێکدا بەشدار بیت یان ببینیت کاڵای مەترسیدار لە ئامرازێکەوە دەڕژێت، چەند یاسایەکی بنەڕەتی دەگونجێن:

• مەودا بپارێزە، و خۆت لەوە بپارێزە کە لەو شوێنەدا بوەستیت کە با لە ڕووداوەکەوە بەرەو تۆ هەڵدەکات.
• بە 112 هەواڵ بدە و بڵێ کە باسی کاڵای مەترسیدارە. ئەگەر دەتوانیت شتێک لەسەر تابلۆ پرتەقاڵییەکە بخوێنیتەوە، بیڵێ.
• لە نزیکیدا جگەرە مەکێشە و ئاگری ئاشکرا بەکار مەهێنە.
• مەچۆ ناو هەڵم، دووکەڵ یان شلەی ڕژاوەوە.

ئەوەی کاڵای مەترسیدار دەگوازێتەوە لە ڕاهێنانی شوفێریدا زیاتر فێر بووە کە بۆ ئەو بارە تایبەتە چی دەگونجێت و چ کەلوپەلێکی پاراستن دەبێت لە ناو ئامرازەکەدا بێت.

بۆچی ئەمە پەیوەندیی بە هەموو شوفێرانی بارهەڵگرەوە هەیە

تەنانەت ئەگەر هەرگیز خۆت کاڵای مەترسیدار نەگوازیتەوە، پێویستە بنەماکان بزانیت. لەوانەیە داوات لێ بکرێت بارێک بگوازیتەوە کە دەردەکەوێت کاڵای مەترسیدارە، و ئەو کاتە دەبێت بزانیت کە بێ بڕوانامەی شوفێر ناتوانیت بیگوازیتەوە. هەروەها دەبێت لە نیشانەکانی هاتوچۆ تێبگەیت و بتوانیت بە دروستی کار بکەیت ئەگەر بگەیتە ڕووداوێک لەگەڵ ئامرازێکی تردا.

لەبیرت بێت

• کاڵای مەترسیدار بەپێی جۆری مەترسی دابەشی پۆل کراوە، بۆ نموونە گازەکان، شلەی ئاگرگر و مادەی خۆرەر.
• یاساکان لەسەر ADR بنیات نراون و لە سوید لەلایەن MCF ـەوە وەک ADR-S دەردەکرێن.
• شوفێر دەبێت بڕوانامەی شوفێری هەبێت، و مۆڵەتی شوفێری و YKB بە تەنها بەس نین.
• پۆلی 1، پۆلی 7 و گواستنەوەی تانکەر شیاویی تایبەتیان لەسەر بڕوانامەکە پێویستە.
• ئامرازی خاوەن ئەو جۆرە بارە دەبێت تابلۆی پرتەقاڵیی هەبێت.
• C9 ئامرازی خاوەن باری پێویست بە تابلۆی پرتەقاڵی قەدەغە دەکات. D12 ڕێگاکەیان نیشان دەدات، و پیتەکە پۆلی تونێل دیاری دەکات.
• لە کاتی ڕووداودا: مەودا بپارێزە، بە 112 هەواڵ بدە و بڵێ کە باسی کاڵای مەترسیدارە.