Tehlikeli madde – temel bilgiler

Birçok sıradan malın taşınması tehlikelidir. Dizel, benzin, tüp gaz (gasol), boya, temizlik maddeleri ve aküler bir şey ters giderse yanabilir, patlayabilir, aşındırabilir veya zehirleyebilir. Bu tür mallara tehlikeli madde (farligt gods) denir ve bunlar için özel kurallar vardır. Bu bölüm size temel bilgileri verir. Tehlikeli maddeyi kendiniz taşıyabilmek için ayrı bir eğitim gerekir.

Tehlikeli madde nedir?

Tehlikeli madde, bir taşıma sırasında sızar veya hasar görürse insanlara, hayvanlara, çevreye veya mala zarar verebilecek maddeler ve nesnelerdir. Maddeler, oluşturdukları tehlike türüne göre dokuz sınıfa ayrılır:

Sınıf	Tehlike türü
1	Patlayıcı maddeler ve nesneler
2	Gazlar
3	Yanıcı sıvılar
4.1–4.3	Yanıcı katı maddeler, kendiliğinden tutuşan maddeler ve suyla temas ettiğinde yanıcı gaz oluşturan maddeler
5.1–5.2	Oksitleyici maddeler ve organik peroksitler
6.1–6.2	Zehirli ve bulaşıcı maddeler
7	Radyoaktif maddeler
8	Aşındırıcı maddeler
9	Diğer tehlikeli maddeler ve nesneler

Her sınıfın ambalajlama, etiketleme ve elleçleme için kendi riskleri ve kuralları vardır.

Kuralları kim belirler?

Tehlikeli maddelerin karayoluyla taşınmasına ilişkin kurallar, ADR adı verilen uluslararası bir anlaşmaya dayanır. İsveç'te kurallar, Sivil Savunma Kurumu (Myndigheten för civilt försvar, MCF) tarafından ADR-S adı verilen düzenlemelerle yayımlanır. MCF'nin web sitesinde kurallar ve eğitim hakkında bilgi bulunur.

Sürücü belgesi (ADR belgesi)

Sürücü olarak yalnızca sürücü belgeniz ve YKB'niz olduğu için tehlikeli madde taşıyamazsınız. Tehlikeli maddeyi karayoluyla taşıyan kişinin MCF veya başka bir yetkili makam tarafından düzenlenmiş bir sürücü belgesi (förarintyg, ADR belgesi) olmalıdır.

Belge hangi sınıfları taşıyabileceğinizi ve tankla taşıma yapıp yapamayacağınızı gösterir:

• Temel yetki (grundbehörighet), ambalajlı yük (styckegods) olarak, yani tank dışında taşımada çoğu sınıf için geçerlidir.
• 1. sınıf (patlayıcı maddeler) için belgede 1 rakamının bulunması gerekir.
• 7. sınıf (radyoaktif maddeler) için belgede 7 rakamının bulunması gerekir.
• Tehlikeli maddeyi tankla taşımak için sınıfların tank başlığı altında da yer alması gerekir.

Belirli bir sınıfın rakamı yoksa o sınıfı taşıyamazsınız.

Aracın işaretlenmesi

Düzenlemelerin gerektirdiği miktarda tehlikeli madde taşıyan bir araç turuncu plaka (orangefärgad skylt) ile işaretlenmelidir. Plaka, diğer yol kullanıcılarına, polise ve itfaiye ve kurtarma hizmetine (räddningstjänsten) aracın tehlikeli yük taşıdığını bildirir. Tehlikeli madde trafik işaretlerinin aracınız için geçerli olup olmadığını belirleyen de bu işaretlemedir. İşaretlemenin tam olarak nasıl görünmesi gerektiğini ve ne zaman gerektiğini ADR eğitiminde öğrenirsiniz.

Tehlikeli madde trafik işaretleri

İki trafik işareti özellikle önemlidir:

• C9 – Tehlikeli madde yüklü taşıt giremez (Förbud mot trafik med fordon lastat med farligt gods). İşaret, yükü turuncu plakayla işaretlenmeyi gerektiren araçların trafiğini yasaklar (vägmärkesförordningen, C9).
• D12 – Tehlikeli madde yüklü taşıtlar için mecburi yön (Påbjuden körriktning för fordon lastat med farligt gods). İşaret, turuncu plaka gerektiren yük taşıyan araçların hangi yolu kullanması gerektiğini gösterir. İşaretteki bir harf, araçların içinden geçemeyeceği tünel kategorisini (tunnelkategori) belirtir.

Yani işaretler tüm kamyonlar için değil, yalnızca turuncu plaka gerektiren yük taşıyanlar için geçerlidir.

Bir şey olursa

Bir kazaya karışırsanız veya bir araçtan tehlikeli madde sızdığını görürseniz bazı temel kurallar geçerlidir:

• Mesafeyi koruyun ve rüzgârın kazadan size doğru estiği yerde durmaktan kaçının.
• 112'yi arayın ve tehlikeli madde söz konusu olduğunu söyleyin. Turuncu plakada bir şey okuyabiliyorsanız bunu söyleyin.
• Yakınında sigara içmeyin ve açık ateş kullanmayın.
• Buharın, dumanın veya sızan sıvının içine girmeyin.

Tehlikeli madde taşıyan sürücü, sürücü eğitiminde tam o yük için neyin geçerli olduğunu ve araçta hangi koruyucu donanımın bulunması gerektiğini daha ayrıntılı öğrenmiştir.

Neden tüm kamyon sürücülerini ilgilendirir

Kendiniz hiçbir zaman tehlikeli madde taşımayacak olsanız bile temel bilgileri bilmeniz gerekir. Tehlikeli madde olduğu ortaya çıkan bir yükü taşıma talebi alabilirsiniz; bu durumda ADR belgesi olmadan onu taşıyamayacağınızı bilmelisiniz. Ayrıca trafik işaretlerini anlamalı ve başka bir aracın karıştığı bir kazaya rastlarsanız doğru davranabilmelisiniz.

Unutmayın

• Tehlikeli madde, tehlike türüne göre, örneğin gazlar, yanıcı sıvılar ve aşındırıcı maddeler gibi sınıflara ayrılır.
• Kurallar ADR'ye dayanır ve İsveç'te MCF tarafından ADR-S olarak yayımlanır.
• Sürücünün ADR belgesi olmalıdır; sürücü belgesi ve YKB tek başına yeterli değildir.
• 1. sınıf, 7. sınıf ve tankla taşıma belgede özel yetki gerektirir.
• Bu tür yük taşıyan araçlarda turuncu plaka bulunmalıdır.
• C9, turuncu plaka gerektiren yük taşıyan araçları yasaklar. D12 onların yolunu gösterir ve harf tünel kategorisini belirtir.
• Kazada: mesafeyi koruyun, 112'yi arayın ve tehlikeli madde söz konusu olduğunu söyleyin.