خێرایی و یاساکانی هاتوچۆ بۆ ئامرازی قورس

وەک شوفێری بارهەڵگر هەمان یاسا بنەڕەتییەکانی هاتوچۆ بۆ تۆ دەگونجێن وەک بۆ هەموو کەسێکی تر. بەڵام بارهەڵگرێکی قورس سنووری خێرایی تایبەتی خۆی هەیە، و هەندێک یاسا و نیشانەی هاتوچۆ ڕێک بۆ ئامرازی قورس نووسراون. جگە لەوەش قەبارەکە داوا دەکات کە لە کاتی پێچکردنەوە، تێپەڕاندن و مەودادا بە شێوەیەکی جیاواز بیر بکەیتەوە.

یاسا نوێیەکانی خێرایی لە 1ی دیسەمبەری 2026 ـەوە

لە 1ی دیسەمبەری 2026 ڕێسانامەی هاتوچۆ (trafikförordningen) 4 kap. 20 § ێکی نوێ وەردەگرێت (SFS 2026:1052). ئەمە زۆرترین خێرایی ڕێگەپێدراو بۆ ئامراز و کۆمەڵە ئۆتۆمبێلە جیاوازەکان دیاری دەکات. بۆ بارهەڵگری قورس (tung lastbil) ئەمانە دەگونجێن:

• بارهەڵگری قورسی بێ پاشکۆ لەسەر ڕێگای خێرا یان ڕێگای تایبەت بە ئۆتۆمبێل: زۆرترین 90 km/h.
• بارهەڵگری قورسی بێ پاشکۆ لەسەر ڕێگاکانی تر: زۆرترین 80 km/h.
• ئۆتۆمبێلی بزوێنەردار لەگەڵ پاشکۆیەک کە بریکی کاریگەری هەیە و لە بریکی سەرەکییەوە (färdbroms) کار پێ دەکرێت: زۆرترین 80 km/h.

کۆمەڵەیەکی ئۆتۆمبێل کە تێیدا ئۆتۆمبێلەکە گالیسکەی گرێدان (dolly) و نیمچە پاشکۆیەک (påhängsvagn) بە بریکی دژە-قوفڵبوون ڕادەکێشێت، دەتوانێت زۆرترین بە 80 km/h ـیش لێ بخوڕدرێت. بۆ کۆمەڵەی ئۆتۆمبێلی تا 34,5 مەتر بەپێی 4 kap. 17 f §، 80 km/h لەسەر ئەو ڕێگایانە دەگونجێت کە بۆ ئەو جۆرە کۆمەڵانە دیاری کراون (4 kap. 20 a §). تێکەڵەکانی تر لەوانەیە سنووری نزمتریان هەبێت: 50، 40 یان 30 km/h بەپێی پاشکۆ و بریک.

سنووری ئامرازەکە سەقفێکە

سنووری خێرایی ئامرازەکە هەمیشە سەقفێکە، هەرگیز مافێک نییە بۆ ئەوەی خێراتر لەوەی ڕێگاکە ڕێگەی پێ دەدات لێ بخوڕیت. ئەگەر ڕێگاکە بە خێرایییەکی نزمتر تابلۆی بۆ دانرابێت، ئەوە دەگونجێت. بەڵام ئەگەر ڕێگاکە بە خێرایییەکی بەرزتر لە سنووری ئامرازەکەت تابلۆی بۆ دانرابێت، سنووری ئامرازەکەتە کە دەگونجێت.

نموونەیەک: بارهەڵگرێکی قورسی بێ پاشکۆ لەسەر ڕێگایەکی ئاسایی دەرەوەی شار لێ دەخوڕیت کە تابلۆی 100 km/h ی بۆ دانراوە. لەگەڵ ئەوەشدا دەتوانیت زۆرترین 80 km/h لێ بخوڕیت، چونکە ڕێگاکە نە ڕێگای خێرا (motorväg) ـە و نە ڕێگای تایبەت بە ئۆتۆمبێل (motortrafikled). ئەگەر هەمان بارهەڵگر لەسەر ڕێگایەکی خێرا کە تابلۆی 110 km/h ی بۆ دانراوە لێ بخوڕیت، دەتوانیت زۆرترین 90 km/h لێ بخوڕیت. ئەگەر پاشکۆیەکی قورست بە بریکی کاریگەر هەبێت، سنوورەکە تەنانەت لەسەر ڕێگای خێراش 80 km/h ـە.

نیشانەکانی هاتوچۆ بۆ ئامرازی قورس

چەند نیشانەیەکی قەدەغەکردن بۆ شوفێرانی بارهەڵگر بە تایبەتی گرنگن:

• سنووری بەرزیی ئۆتۆمبێل (C17)، پانی (C16) و درێژی (C18). بەهای سەر نیشانەکە ئامرازەکە لەگەڵ بارەکەیدا دەگرێتەوە، و نیشانەی درێژی کۆمەڵەی ئۆتۆمبێلیش دەگرێتەوە.
• سنووری کێشی ڕاستەقینە (C20، بۆ ئامراز و کۆمەڵەی ئۆتۆمبێل C21) و سنووری باری سەر تەوەرە (C23). بە ڕیز کێشی ڕاستەقینەی ئامرازەکە و هەر تەوەرەیەک دەگرنەوە.
• پۆلی بەرگەگرتنی ڕێگا (C22). پۆلی بەرگەگرتنی ڕێگاکە (bärighetsklass) دیاری دەکات، کە بارە ڕێگەپێدراوەکانی سەر تەوەرە، سەر کۆمەڵە تەوەرەی جووت و کێشە ڕاستەقینەکان ڕێک دەخات.
• «قەدەغەی تێپەڕاندن بۆ بارهەڵگری قورس» (C29). نابێت ئامرازی بزوێنەرداری تر جگە لە مۆپێدی دوو تایە و ماتۆڕسکیلی دوو تایەی بێ گالیسکەی تەنیشت تێپەڕێنیت.

سەرنجی جیاوازییەکە بدە. قەدەغەی تێپەڕاندنی ئاسایی هەموو شوفێرەکان دەگرێتەوە، لە کاتێکدا C29 تەنها بارهەڵگرە قورسەکان دەگرێتەوە. لەو شوێنەی C29 دانراوە ئۆتۆمبێلی سەرنشین دەتوانن تێپەڕێنن، بەڵام تۆ نا.

مەودا لەگەڵ ئامرازی پێشەوە

ڕێسانامەی هاتوچۆ دەڵێت مەودا لەگەڵ ئامرازی پێشەوە دەبێت هێندە گەورە بێت کە ئەگەر بریک بگرێت بەری نەکەویت. هەروەها مەوداکە دەبێت بە شێوەیەک بگونجێنرێت کە بەکارهێنەرانی تری ڕێگا بە ئاسانی بتوانن تێپەڕێنن (3 kap. 2 §). ئەمە بۆ ئامرازی قورس زۆر گرنگە. دوو بارهەڵگر کە بە نزیکی بە دوای یەکدا دەڕۆن دیوارێکی درێژ دروست دەکەن کە تێپەڕاندنی زەحمەت و مەترسیدارە. بۆشاییەک بهێڵەرەوە کە ئۆتۆمبێلێکی تێپەڕێنەر بتوانێت بچێتە ناوی.

جگە لەوەش بارهەڵگرێکی قورس پێویستی بە مەودای بریکی درێژترە لە ئۆتۆمبێلێکی سەرنشین، بە تایبەتی کاتێک بە تەواوی بار کراوە. مەودایەکی درێژتر کاتی زیاترت بۆ کاردانەوە دەداتێ.

پێچکردنەوە و شوێنگرتن

بارهەڵگرێکی درێژ لە یەکتربڕینێکدا پێویستی بە شوێنێکی زۆرە. تایەکانی دواوە شوێنی تایەکانی پێشەوە پەیڕەو ناکەن بەڵکو بەرەو ناوەوەی پێچەکە دەبڕن.

پێش پێچکردنەوە بەرەو ڕاست وەک یاسای سەرەکی دەبێت لەو ڕێڕەوەدا شوێن بگریت کە لە هەموویان زیاتر لە لای ڕاستە. ئەگەر شوێنی ناو یەکتربڕینەکە بۆ ئامرازەکەت بەس نەبێت، دەتوانیت لەو شوێنگرتنە لابدەیت، بەڵام تەنها بە وریاییەکی تایبەت (3 kap. 25–26 §§). کاتێک دەپێچیتەوە بە تایبەتی ئاگاداری هاتوچۆی دواوەت بە. هەم پاسکیلسواران و هەم مۆپێدسواران دەتوانن لە کاتێکدا چاوەڕێ دەکەیت بێنە لای ڕاستت.

پاسکیلسواران لەسەر ڕێگای پاسکیل (cykelbana) پێشینەیان هەیە بەسەر ئامرازەکانی تردا (3 kap. 59 §). کەواتە کاتێک بەسەر ڕێگایەکی پاسکیلدا بەرەو ڕاست دەپێچیتەوە، دەبێت پێشینە بە پاسکیلسوارەکە بدەیت. لای ڕاستی بارهەڵگرەکە گۆشەی کوێری (döda vinklar) گەورەی هەیە. پێش پێچکردنەوە و لە کاتی پێچکردنەوەدا بە وردی ئاوێنەکان بپشکنە، باشتر وایە چەند جارێک.

مۆبایل

لە کاتی لێخوڕیندا تەنها دەتوانیت مۆبایل یان ئامێری تری پەیوەندیکردن بەکار بهێنیت ئەگەر کاریگەریی خراپی لەسەر لێخوڕینەکە نەبێت. هەرگیز نابێت تەلەفۆنەکە بە دەستەوە بگریت (4 kap. 10 e §). هاندزفری بەکار بهێنە یان لە شوێنێکی گونجاودا بوەستە.

بۆچی ئامرازی قورس بەرپرسیارێتیی زیادە داوا دەکەن

بەپێی Trafikverket (بەڕێوەبەرایەتی گواستنەوەی سوید) بارهەڵگرەکان نزیکەی شەش لە سەدی بڕی هاتوچۆ پێک دەهێنن بەڵام لە نزیکەی هەر پێنج ڕووداوی کوشندە یەکێکیاندا بەشدارن. لە زیاتر لە 90 لە سەدی حاڵەتەکاندا لایەنەکەی ترە کە دەمرێت، زۆربەی جار کەسێک لە ئۆتۆمبێلێکی سەرنشیندا. ئەمە بەهۆی بارستایی ئامرازەکەوەیە. هەڵەیەکی بچووک لەگەڵ بارهەڵگرێکدا دەتوانێت ئەنجامی زۆر گرانی بۆ ئەوانی تر هەبێت.

ئەمە واتای ئەوە نییە کە شوفێرانی بارهەڵگر خراپتر لە ئەوانی تر لێ دەخوڕن. واتای ئەوەیە کە پەراوێزەکان دەبێت گەورەتر بن. پلان بۆ لێخوڕینەکەت دابنێ، سنوورەکانی خێرایی بپارێزە و شوێن بە بەکارهێنەرانی تری ڕێگا بدە.

لەبیرت بێت

• لە 1ی دیسەمبەری 2026 ـەوە: بارهەڵگری قورس 90 km/h لەسەر ڕێگای خێرا و ڕێگای تایبەت بە ئۆتۆمبێل، 80 km/h لەسەر ڕێگاکانی تر.
• لەگەڵ پاشکۆیەک کە بریکی کاریگەری لە بریکی سەرەکییەوە هەیە زۆرترین 80 km/h دەگونجێت، تەنانەت لەسەر ڕێگای خێراش.
• خێرایییەکی نزمتری سەر تابلۆ هەمیشە لە پێش سنووری ئامرازەکەوە دەگونجێت.
• C29 قەدەغەت لێ دەکات ئامرازی بزوێنەرداری تر جگە لە مۆپێدی دوو تایە و ماتۆڕسکیلی دوو تایەی بێ گالیسکەی تەنیشت تێپەڕێنیت.
• مەودایەک بپارێزە کە تێپەڕاندنی تۆ بۆ ئەوانی تر ئاسان بکات.
• لە پێچکردنەوەی ڕاستدا دەتوانیت لە ڕێڕەوی ڕاست لابدەیت ئەگەر شوێن بەس نەبێت، بەڵام بە وریاییەکی تایبەت.
• پاسکیلسواران لەسەر ڕێگای پاسکیل پێشینەیان هەیە. بە وردی ئاوێنەکان بپشکنە.
• هەرگیز نابێت لە کاتی لێخوڕیندا مۆبایلەکە بە دەستەوە بگریت.