ئۆتۆمبێل: تایە، بریک، پشکنین، بار و پاشکۆ

وەک شوفێر بەرپرسیاریت لەوەی کە ئۆتۆمبێلەکە لە کاتی لێخوڕیندا لە بارێکی سەلامەتی هاتوچۆدا بێت. پێویست ناکات میکانیکی بیت، بەڵام دەبێت بتوانیت پشکنینی سادە بکەیت و بزانیت چ یاسایەک بۆ تایە، پشکنین، بار و پاشکۆ دەگونجێن.

تایە

تایەکان تاکە پەیوەندیی ئۆتۆمبێلەکەن لەگەڵ ڕێگادا. هەر تایەیەک ڕووبەرێکی پەیوەندیی هەیە بە نزیکەیی هێندەی لەپی دەستێک، و هەموو گرتنی ڕێگا لە کاتی بریکگرتن و سوکانگێڕاندا بە ئەواندا تێدەپەڕێت.

قووڵایی نەخشی تایە

• لە باری هاوینەی ڕێگادا تایەکان دەبێت بەلایەنی کەمەوە 1,6 mm قووڵایی نەخشی تایە (mönsterdjup) یان هەبێت.
• تایەی زستانە دەبێت لە ماوەی 1ی دیسەمبەر–31ی مارسدا بەلایەنی کەمەوە 3 mm قووڵایی نەخشی هەبێت.

ئەمانە کەمترین ئاستی ڕێگەپێدراون. تایەیەک کە نەخشی زیاتری هەیە ئاو باشتر دوور دەخاتەوە و مەترسیی خلیسکانی سەر ئاو (vattenplaning) کەم دەکاتەوە.

تایەی زستانە

لە ماوەی 1ی دیسەمبەر–31ی مارسدا ئۆتۆمبێلی سەرنشین دەبێت تایەی زستانە یان کەلوپەلی هاوتای هەبێت کاتێک باری زستانەی ڕێگا (vinterväglag) هەیە (ڕێسانامەی هاتوچۆ (trafikförordningen) 4 kap. 18 a §). باری زستانەی ڕێگا ئەو کاتەیە کە بەفر، سەهۆڵ، بەفری تواوە (snömodd) یان قیرەو لەسەر هەر بەشێکی ڕێگاکە هەبێت. پۆلیسە کە بڕیار دەدات ئایا لەو شوێنەدا باری زستانەی ڕێگا هەیە یان نا.

تایەی بزماردار

تایەی بزماردار (dubbdäck) لە 1ی ئۆکتۆبەر–15ی ئەپریل ڕێگەپێدراون. لە دەرەوەی ئەو ماوەیە دەتوانیت بەکاریان بهێنیت ئەگەر باری زستانەی ڕێگا هەبێت یان چاوەڕوان بکرێت هەبێت. چەند یاسایەکی تر:

• ئۆتۆمبێلێکی سەرنشین نابێت لە هەمان کاتدا تایەی بزماردار و بێ بزماری هەبێت.
• ئەگەر ئۆتۆمبێلەکە تایەی بزمارداری هەبێت، پاشکۆکەش دەبێت تایەی بزمارداری هەبێت. پێچەوانەکەی ناگونجێت: ئۆتۆمبێلێکی بێ بزمار دەتوانێت پاشکۆیەک بە تایەی بزماردار ڕابکێشێت.

پەستانی هەوا

پەستانی هەڵەی هەوا جێگیری لەسەر ڕێگا خراپ دەکات، بەکارهێنانی سووتەمەنی زیاد دەکات و تایەکان دەسوێنێت. پەستانی دروست بۆ ئۆتۆمبێلەکەت لە کتێبی ڕێنماییەکاندا نووسراوە. زۆرجار پەستانەکە بپشکنە، بۆ نموونە هەر دوو جار جارێک کە سووتەمەنی تێدەکەیت.

بریک، سوکان و سیستەمەکانی سەلامەتی

ئەگەر پێدالی بریک هەست بکرێت وەک ئیسفەنج نەرمە، لە ئاسایی زیاتر دەچێتە خوارەوە یان ئەگەر ئۆتۆمبێلەکە لە کاتی بریکگرتندا بەرەو لایەک ڕابکێشرێت، دەبێت پێش بەردەوامبوون لە لێخوڕین ڕێ بدەیت کارگەیەک بریکەکان بپشکنێت. هەمان شت دەگونجێت ئەگەر گڵۆپێکی ئاگادارکردنەوەی بریک داگیرسابێت.

ئۆتۆمبێلە نوێیەکان سیستەمی یارمەتیدەری ئەلیکترۆنییان هەیە:

• ABS ڕێگری لە قوفڵبوونی تایەکان دەکات کاتێک بە توندی بریک دەگریت، بۆ ئەوەی بتوانیت لە هەمان کاتدا سوکان بگێڕیت.
• ESC (سیستەمی دژە-خلیسکان (antisladdsystem)) بریک لە تایەی تاکەکەسی دەگرێت بۆ ئەوەی ئۆتۆمبێلەکە لەسەر ئاراستەی دروست بهێڵێتەوە ئەگەر دەست بە خلیسکان بکات.

سیستەمەکان یارمەتی دەدەن، بەڵام ناتوانن یاساکانی فیزیک بگۆڕن. لەسەر سەهۆڵ مەودای وەستان هێشتا درێژە.

ڕووناکی

ئەو گڵۆپ و پڕۆژێکتەرانەی بۆ ئۆتۆمبێلەکە دیاری کراون دەبێت لە کاتی لێخوڕیندا داگیرسابن (trafikförordningen 3 kap. 68 §). کەواتە گڵۆپێکی تێکچوو دەبێت پێش لێخوڕین بگۆڕدرێت. بە شێوەیەکی ڕێکوپێک بپشکنە:

• گڵۆپی نزم و گڵۆپی بەرز،
• گڵۆپی دواوە و گڵۆپی بریک،
• ئاماژەدەری ئاراستە (körriktningsvisare)،
• ڕووناکیی تابلۆی ژمارە.

ڕێگایەکی سادە ئەوەیە بە گڵۆپی داگیرساوەوە بە دەوری ئۆتۆمبێلەکەدا بسووڕێیتەوە، یان داوا لە کەسێک بکەیت سەیر بکات کاتێک بریک دەگریت و سگناڵ دەدەیت.

پشکنینی خولی

ئۆتۆمبێلی سەرنشین دەبێت بە شێوەیەکی ڕێکوپێک پشکنینی خولی (kontrollbesiktning) بۆ بکرێت:

• جاری یەکەم لە دوایین کاتدا 36 مانگ دوای ئەو مانگەی ئۆتۆمبێلەکە خرایە ناو هاتوچۆوە.
• جاری دووەم لە دوایین کاتدا 24 مانگ دوای ئەو مانگەی یەکەم پشکنین کرا.
• دوای ئەوە لە دوایین کاتدا 14 مانگ دوای ئەو مانگەی پشکنینی پێشوو کرا.

ئەگەر بتەوێت دەتوانیت زووتر پشکنین بکەیت. ئەو کاتە دوایین ڕێکەوتی دواتر لەو مانگەوە دەژمێردرێت کە پشکنینەکە بەڕاستی کرا.

قەدەغەی لێخوڕین

• ئەگەر ئۆتۆمبێلەکە لە کاتی خۆیدا پشکنینی بۆ نەکرێت، بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی قەدەغەی لێخوڕین (körförbud) وەردەگرێت. ئەو کاتە تەنها دەتوانیت بە کورترین ڕێگای گونجاو بۆ کارگەیەک بۆ چاککردنەوە یان بۆ کۆمپانیایەکی پشکنین لێی بخوڕیت.
• ئەگەر ئۆتۆمبێلەکە کەموکورتیی هەبێت کە وا دەکات نەتوانرێت پەسەند بکرێت، دەبێت چاکیان بکەیتەوە و لە ماوەیەکی دیاریکراودا بۆ پشکنینی دووبارە (efterkontroll) بگەڕێیتەوە. ئەگەر لەدەستت دا، ئۆتۆمبێلەکە قەدەغەی لێخوڕین وەردەگرێت.
• ئەگەر ئۆتۆمبێلەکە لە بارێکی هێندە خراپدا بێت کە نەتوانرێت بێ مەترسیی ئاشکرا بۆ سەلامەتیی هاتوچۆ بەکار بهێنرێت، پشکنینەکە ڕاستەوخۆ قەدەغەی لێخوڕین ڕادەگەیەنێت. قەدەغەی لێخوڕینەکە دەگونجێت تا ئۆتۆمبێلەکە لە پشکنینێکی خولیی نوێدا پەسەند دەکرێت. ئەو کاتە تەنها دەتوانیت بە کورترین ڕێگای گونجاو بۆ لایەنێکی پشکنین (besiktningsorgan) لێی بخوڕیت، نەک بۆ کارگە. کەواتە بۆ کارگە دەبێت ئۆتۆمبێلەکە ڕابکێشرێت یان بگوازرێتەوە (ڕێسانامەی ئۆتۆمبێل (fordonsförordningen) 6 kap. 16 och 21 §§).

پشتێن و منداڵ

هەموو ئەوانەی لە ئۆتۆمبێلێکی خاوەن پشتێندا گەشت دەکەن دەبێت لە شوێنێکی خاوەن پشتێن دابنیشن و بەکاری بهێنن (trafikförordningen 4 kap. 10 §). وەک شوفێر دەبێت دڵنیا بیتەوە کە سەرنشینانی خوار 15 ساڵ پشتێن یان ئامرازێکی تری پاراستن بەکار دەهێنن (trafikförordningen 4 kap. 10 c §).

ئەو منداڵانەی کورتترن لە 135 cm دەبێت کورسیی منداڵ (bilbarnstol)، بەرزکەرەوەی دانیشتن (bälteskudde) یان ئامرازێکی تری تایبەتی پاراستنی منداڵ بەکار بهێنن (trafikförordningen 4 kap. 10 §). هەرگیز کورسییەکی منداڵی ڕوو-لە-دواوە لە پێش کیسەی هەوایەکی (krockkudde) چالاکەوە دامەنێ. کیسەی هەوا بە هێزێکی زۆر دەتەقێتەوە و دەتوانێت منداڵەکە بە گرانی بریندار بکات.

پێویست ناکات پشتێن بەکار بهێنرێت کاتێک ئۆتۆمبێلەکە وەستاوە یان کاتێک دواوە دەڕۆیت (trafikförordningen 4 kap. 10 d §).

بار و سەرنشین

• نابێت سەرنشینی زیاتر لەوەی ئۆتۆمبێلەکە بۆی تۆمار کراوە لەگەڵ خۆت ببەیت (trafikförordningen 4 kap. 6 §).
• بار نابێت بە شێوەیەک دابنرێت کە بتوانێت کەسێک بریندار بکات، مەترسی دروست بکات، لەسەر زەوی ڕابکێشرێت یان بکەوێتە خوارەوە (trafikförordningen 3 kap. 80 §). بارەکە توند ببەستە.
• شتە بڵاوەکانی ناو ئۆتۆمبێل لە کاتی بریکگرتنێکی توندا دەبنە فیشەکی مەترسیدار. شتە قورسەکان لە سندووقی دواوەدا دابنێ.
• لەگەڵ باری قورس یان پاشکۆدا ئۆتۆمبێلەکە لەوانەیە بە شێوەیەکی جیاواز ڕەفتار بکات. مەودای وەستان درێژتر دەبێت و ئۆتۆمبێلەکە لەوانەیە هەستیارتر بێت بەرامبەر بای لاتەنیشت.

بە مۆڵەتی B چی دەتوانیت ڕابکێشیت؟

بە پۆلی B دەتوانیت ئۆتۆمبێلی سەرنشین یان بارهەڵگری سووک لێ بخوڕیت کە کێشی گشتی (totalvikt) ی زۆرترین 3 500 kg بێت و پاشکۆیەکی سووک (lätt släp) ڕابکێشیت (یاسای مۆڵەتی شوفێری (körkortslagen) 2 kap. 5 §).

پاشکۆیەک وەک سووک هەژمار دەکرێت ئەگەر:

• کێشی گشتیی پاشکۆکە زۆرترین 750 kg بێت، یان
• پاشکۆکە قورسترە، بەڵام کۆی کێشی گشتیی ئۆتۆمبێل و پاشکۆ زۆرترین 3 500 kg بێت.

ئەگەر بتەوێت قورستر ڕابکێشیت دوو ڕێگا هەیە:

• B ی فراوانکراو (B96): کۆی کێشی گشتیی ئۆتۆمبێل و پاشکۆ دەتوانێت زۆرترین 4 250 kg بێت. پێویستە لە تاقیکردنەوەیەکی لێخوڕینی تایبەتدا سەرکەوتوو بیت (körkortslagen 2 kap. 7 a §).
• BE: بۆ کۆمەڵەی قورستر لەوە.

بڕوانامەی تۆمارکردن بخوێنەرەوە

• کێشی گشتی (totalvikt) زۆرترین کێشە کە ئامرازەکە بۆی دروست کراوە. کێشی گشتییە کە دیاری دەکات پێویستت بە کام مۆڵەتی شوفێری هەیە.
• کێشی ڕاستەقینە (bruttovikt) ئەوەیە کە ئامرازەکە لەم ساتەدا بەڕاستی دەیکێشێت، لەگەڵ بارەکەیدا.
• زۆرترین کێشی پاشکۆ (maximal släpvagnsvikt) نیشان دەدات ئۆتۆمبێلەکە دەتوانێت چەند قورس پاشکۆیەک ڕابکێشێت، بە بریک و بێ بریک.
• زۆرترین کێشی کۆمەڵەی ئۆتۆمبێل (maximal tågvikt) نیشان دەدات ئۆتۆمبێل و پاشکۆ پێکەوە چەند دەتوانن بکێشن.

هەم مۆڵەتی شوفێری و هەم سنوورەکانی ئۆتۆمبێلەکە دەبێت بگونجێن. ئەوەی مۆڵەتی شوفێری ڕێگە بە پاشکۆیەک دەدات واتای ئەوە نییە کە ئۆتۆمبێلەکەی تۆ دەتوانێت ڕایبکێشێت.

لەگەڵ پاشکۆدا خێرایی نزمتر دەگونجێت. بڕوانە بەشی خێرایی و مەودا.

لەبیرت بێت

• قووڵایی نەخشی تایە بەلایەنی کەمەوە 1,6 mm لە باری هاوینەی ڕێگادا و 3 mm لەسەر تایەی زستانە لە 1ی دیسەمبەر–31ی مارس.
• تایەی زستانە لە 1ی دیسەمبەر–31ی مارس لە باری زستانەی ڕێگادا پێویستە. تایەی بزماردار لە 1ی ئۆکتۆبەر–15ی ئەپریل ڕێگەپێدراوە.
• پشکنینی خولی: لە دوایین کاتدا دوای 36 مانگ، پاشان 24 مانگ، دوای ئەوە هەموو 14 مانگ جارێک.
• پشکنینی لەدەستچوو بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی قەدەغەی لێخوڕین دەهێنێت.
• منداڵی خوار 135 cm دەبێت کورسیی منداڵ یان بەرزکەرەوەی دانیشتنیان هەبێت. هیچ کورسییەکی ڕوو-لە-دواوە لە پێش کیسەی هەوای چالاکەوە.
• B: ئۆتۆمبێل زۆرترین 3 500 kg لەگەڵ پاشکۆی سووک. B96 تا 4 250 kg بە کۆی گشتی، ئەگەرنا BE.