نیشانەکانی هاتوچۆ

نیشانەکانی هاتوچۆ (vägmärken) پێت دەڵێن چی لەو شوێنەدا دەگونجێت کە لێی دەخوڕیت. دەتوانن ئاگادار بکەنەوە، قەدەغە بکەن، ناچار بکەن یان زانیاری بدەن. پێویست ناکات هەموو نیشانەیەک لەبەر بکەیت بۆ ئەوەی لێیان تێبگەیت. ئەگەر بزانیت نیشانەیەک سەر بە کام گرووپە، پێشتر بە نزیکەیی دەزانیت کە چی دەڵێت.

نیشانەکان لە پێش یاساکانی هاتوچۆوەن

ڕێنماییەک لە ڕێگەی نیشانەی هاتوچۆ، نیشانەی سەر ڕێگا یان گڵۆپی هاتوچۆوە لە پێش یاسا گشتییەکانی هاتوچۆوە دەگونجێت کاتێک شتی جیاواز دەڵێن (ڕێسانامەی هاتوچۆ (trafikförordningen) 2 kap. 2 §). نموونەیەک: یاسای لای ڕاست (högerregeln) لە یەکتربڕینێکدا دەگونجێت، بەڵام ئەگەر نیشانەی ئەرکی ڕێدان دانرابێت، ئەو نیشانەیە بڕیار دەدات.

ڕێنماییەکی پۆلیس لە لای خۆیەوە لە پێش هەم یاساکانی هاتوچۆ و هەم نیشانەکانەوەیە (trafikförordningen 2 kap. 3 §).

گرووپەکان

نیشانەکانی هاتوچۆ بە پیت دابەشی گرووپ کراون (ڕێسانامەی نیشانەکانی هاتوچۆ (vägmärkesförordningen) 2 kap. 1 §). گرنگترینەکان بۆ تۆ وەک شوفێری ئۆتۆمبێل ئەمانەن:

گرووپ	ناو	چی دەکەن
A	نیشانەی ئاگادارکردنەوە	ئاگاداری مەترسییەک دەکەنەوە لە پێشەوە
B	نیشانەی ئەرکی ڕێدان	نیشان دەدەن کێ پێشینەی هەیە
C	نیشانەی قەدەغەکردن	پێت دەڵێن چی ناتوانیت بکەیت
D	نیشانەی ناچارکردن	پێت دەڵێن چی دەبێت بکەیت
E	نیشانەی ڕێنمایی	زانیاری دەدەن دەربارەی ئەوەی لەو شوێنەدا چی دەگونجێت
F–I	نیشانەی شوێن-دیاریکردن	ڕێنیشاندان و زانیاری دەربارەی شوێن و خزمەتگوزاری
J	نیشانەی زانیاری	زانیاریی تر

جگە لە نیشانەکان تابلۆی تەواوکەر (tilläggstavlor) هەن، کە لە ژێر نیشانەیەکەوە دادەنرێن و تەواوی دەکەن.

نیشانەکانی ئاگادارکردنەوە (A)

نیشانەکانی ئاگادارکردنەوە (varningsmärken) ئاگاداری مەترسییەک دەکەنەوە و دەڵێن چ جۆرە مەترسییەکە (vägmärkesförordningen 2 kap. 4 §). سێگۆشەیین و لووتکەکەیان بەرەو سەرەوەیە. نیشانەکە لەو مەودایەی مەترسییەکەوە دادەنرێت کە زۆرترین سوودی هەیە، بۆ ئەوەی کاتت هەبێت خێرایی بگونجێنیت.

نموونەی نیشانەکانی ئاگادارکردنەوە:

• پێچەکان، سەرەوژێری لێژ و تەسکبوونەوەی ڕێگا،
• پەڕینەوەی پیادە، گڵۆپی هاتوچۆ و بەربەستی خێرایی،
• یەکتربڕین و فلکە،
• یەکتربڕینی هێڵی شەمەندەفەر،
• مەترسیی تر، لەگەڵ تابلۆیەکی تەواوکەر کە ڕوونی دەکاتەوە باسی چییە.

نیشانەی ئاگادارکردنەوە فەرمان نییە، بەڵام ئاماژەیەکی ڕوونە بۆ کەمکردنەوەی خێرایی و ئامادەبوون. ئەگەر بە خێرایی زۆر بە لای نیشانەیەکی ئاگادارکردنەوەدا تێپەڕیت و پاشان نەتوانیت پێچەکە ببڕیت، ئەوا مەرجی گونجاندنی خێراییت شکاندووە (trafikförordningen 3 kap. 14 §).

نیشانەکانی ئەرکی ڕێدان (B)

نیشانەکانی ئەرکی ڕێدان نیشان دەدەن کێ دەبێت ڕێ بە کێ بدات. ئەرکی ڕێدان (väjningsplikt)، ئەرکی وەستان (stopplikt)، ڕێگای سەرەکی (huvudled) و کۆتایی ڕێگای سەرەکی سەر بەم گرووپەن. ئەمانە لە بەشی ئەرکی ڕێدان و یەکتربڕینەکاندا ڕوون دەکەینەوە.

دوو نیشانە لەم گرووپەدا پەیوەندییان بە بەیەکگەیشتن لە شوێنە تەسکەکانەوە هەیە، بۆ نموونە پردێکی تەسک یان تەسکبوونەوەی ڕێگا:

«ئەرکی ڕێدان بە هاتوچۆی بەرامبەر» (Väjningsplikt mot mötande trafik): نابێت بچیتە ناو ئەو بەشە ڕێگایەوە ئەگەر ڕێگری لە ئامرازێکی بەرامبەر بکەیت. ڕێ بدە ئەوەی بەرامبەر یەکەم جار بڕوات.

«هاتوچۆی بەرامبەر ئەرکی ڕێدانی هەیە» (Mötande trafik har väjningsplikt): تۆ پێشینەت هەیە، و ئەوەی بەرامبەر دەبێت چاوەڕێ بکات. لەگەڵ ئەوەشدا ئامادە بە بوەستیت ئەگەر شوفێرەکەی تر نەوەستێت.

نیشانەکانی قەدەغەکردن (C)

نیشانەکانی قەدەغەکردن (förbudsmärken) زۆربەی جار بازنەیین و لێوارێکی سووریان هەیە. پێت دەڵێن چی قەدەغەیە، بۆ نموونە:

• قەدەغەی چوونەژوورەوە بە ئامراز،
• قەدەغەی هاتوچۆ بە ئامراز،
• قەدەغەی تێپەڕاندن،
• قەدەغەی پێچکردنەوە بەرەو چەپ یان ڕاست، یان سووڕانەوەی U،
• سنووری بەرزی، پانی، درێژی یان کێش،
• زۆرترین خێرایی ڕێگەپێدراو.

سنووری خێرایی دەگونجێت تا ئەو کاتەی نیشانەیەکی نوێ خێراییەکی تر دیاری دەکات (vägmärkesförordningen 2 kap. 8 §). پێویست ناکات نیشانەکە دوای هەموو یەکتربڕینێک دووبارە بکرێتەوە.

قەدەغەی پارککردن یان قەدەغەی وەستان و پارککردن لە نیشانەکەوە تا یەکتربڕینی دواتر دەگونجێت، و تەنها لەو لایەی ڕێگاکە کە نیشانەکەی لێیە (vägmärkesförordningen 2 kap. 8 §). قەدەغەکە دەتوانێت زووتریش کۆتایی بێت لە نیشانەیەک کە تابلۆیەکی تەواوکەری بە تیرێکی بەرەو خوارەوە هەیە.

نیشانەکانی ناچارکردن (D)

نیشانەکانی ناچارکردن (påbudsmärken) بازنەیی و شینن. پێت دەڵێن چی دەبێت بکەیت، بۆ نموونە بە ئاراستەیەکی دیاریکراو لێ بخوڕیت یان لە لایەکی دیاریکراوی بەربەستێکەوە تێپەڕیت. نیشانەی ئاراستەی ناچاریی لێخوڕین لە فلکەدا نیشان دەدات کە هاتوچۆ دەبێت بە پێچەوانەی میلی کاتژمێر بە دەوری فلکەکەدا بڕوات.

نیشانەکانی ڕێنمایی (E)

نیشانەکانی ڕێنمایی (anvisningsmärken) دەڵێن چی لە شوێنێک یان ڕێگایەکدا دەگونجێت. زۆرجار یاسایان لەگەڵدایە کە دەبێت خۆت بیانزانیت، چونکە لەسەر تابلۆکە نەنووسراون. نموونە:

• ڕێگای خێرا (ئۆتۆبان) (motorväg) و ڕێگای تایبەت بە ئۆتۆمبێل (motortrafikled): یاسای تایبەت دەگونجێن، بڕوانە بەشی ڕێگای خێرا.
• یەک ئاراستە (enkelriktat): هەموو هاتوچۆ بە یەک ئاراستە دەڕوات.
• ڕێگای داخراو (återvändsgata): شەقامەکە کۆتایی دێت و ناتوانرێت پێیدا تێپەڕیت.
• پەڕینەوەی پیادە (övergångsställe): نیشانەکە نیشان دەدات پەڕینەوەکە لە کوێیە.
• پارککردن (parkering): لێرەدا دەتوانیت پارک بکەیت، زۆرجار لەگەڵ تابلۆی تەواوکەر دەربارەی کات و کرێ.

تابلۆی تەواوکەر

تابلۆی تەواوکەر ڕێنماییەکی تەواوکەر بۆ ئەو نیشانەیەی سەرەوەی دەدات (vägmärkesförordningen 2 kap. 29 §). ئەگەر چەند تابلۆیەک لە ژێر نیشانەیەکدا بن، هەر یەکەیان دەگونجێت. هەندێک تابلۆی باو:

• مەودا (avstånd) دیاری دەکات تا ئەو شتەی نیشانەکە پەیوەندیی پێوەیەتی چەند دوورە، بۆ نموونە تا مەترسییەکەی پێشەوە.
• درێژایی (utsträckning) دیاری دەکات نیشانەکە بۆ چ درێژاییەکی ڕێگا دەگونجێت.
• تابلۆی هێما (symboltavla) نیشانەکە بۆ جۆرێکی دیاریکراوی ئامراز یان گرووپێکی دیاریکراوی بەکارهێنەرانی ڕێگا سنووردار دەکات.
• دیاریکردنی کات (tidsangivelse) دیاری دەکات نیشانەکە کەی دەگونجێت.

خوێندنەوەی دیاریکردنی کات

دیاریکردنی کات سیستەمێکی جێگیر پەیڕەو دەکات (vägmärkesförordningen 2 kap. 30 §):

• ژمارەکانی بێ کەوانە بۆ ڕۆژانی کار دەگونجێن، جگە لە ڕۆژی کار پێش یەکشەممە یان پشووی گشتی.
• ژمارەکانی ناو کەوانە بۆ ڕۆژی کار پێش یەکشەممە یان پشووی گشتی (vardag före sön- och helgdag) دەگونجێن، بۆ نموونە شەممەیەکی ئاسایی.
• ژمارە سوورەکان بۆ یەکشەممە و پشووە گشتییەکان دەگونجێن.

نموونە: "8–18 (8–14)" لە ژێر قەدەغەی پارککردندا واتە قەدەغەکە دووشەممە–هەینی 8–18 و شەممە 8–14 دەگونجێت. لە یەکشەممەکاندا هەر ناگونجێت، چونکە هیچ ژمارەیەکی سوور نییە. ئەگەر هیچ دیاریکردنێکی کات نەبێت، نیشانەیەکی قەدەغەکردن بە درێژایی شەو و ڕۆژ دەگونجێت.

نیشانە زەردەکانی سەر ڕێگا

نیشانەکانی سەر ڕێگا (vägmarkeringar) سپین ئەگەر شتێکی تر دیاری نەکرابێت (vägmärkesförordningen 4 kap. 3 §). نیشانەی زەرد دوو جۆرن:

• نیشانەی زەردی کاتی، بۆ نموونە لە کاری ڕێگادا. تا ئەو کاتەی هەن لە جیاتی نیشانە سپییە ئاساییەکان دەگونجێن (vägmärkesförordningen 4 kap. 3 §).
• قەدەغەی وەستان و پارککردن لە لێواری بەشی هاتوچۆی ئۆتۆمبێلدا. هێڵێکی زەردی پەیوەست (M21) واتە قەدەغەی وەستان و پارککردن، و هێڵێکی زەردی پچڕپچڕ (M22) واتە قەدەغەی پارککردن. M22 هەروەها بەکار دەهێنرێت بۆ نیشاندانی ئەوەی وێستگەی پاس تا کوێ درێژ دەبێتەوە. زانیاریی زیاتر دەربارەیان لە بەشی نیشانەکانی سەر ڕێگادا هەیە.

لەبیرت بێت

• نیشانەکانی هاتوچۆ لە پێش یاساکانی هاتوچۆوەن، و ڕێنماییەکانی پۆلیس لە پێش نیشانەکانەوەن.
• نیشانەکانی ئاگادارکردنەوە ئاگاداری مەترسییەک دەکەنەوە لە پێشەوە. خێرایی کەم بکەرەوە و ئامادە بە.
• سنووری خێرایی دەگونجێت تا نیشانەیەکی نوێی خێرایی دێت.
• قەدەغەی پارککردن یان وەستان تا یەکتربڕینی دواتر دەگونجێت و تەنها لەو لایەی نیشانەکەی لێیە.
• دیاریکردنی کات: بێ کەوانە ڕۆژانی کار، ناو کەوانە ڕۆژی پێش پشوو، ژمارەی سوور یەکشەممە و پشووی گشتی.
• تابلۆی تەواوکەر نیشانەکەی سەرەوە تەواو دەکات، بۆ نموونە بە مەودا، کات یان جۆری ئامراز.