ئەرکی ڕێدان و یەکتربڕینەکان

لە یەکتربڕینێکدا هاتوچۆ لە چەند لایەکەوە بەیەک دەگات، بۆیە هەمووان پێویستە بزانن کێ دەبێت ڕێ بە کێ بدات. یاساکانی ئەرکی ڕێدان وەڵامی ئەو پرسیارە دەدەنەوە. ئەم بەشە یاسا بنەڕەتییەکە، بەدەرکردنەکان و چۆنیەتی نیشاندانی ڕێدانەکەت ڕوون دەکاتەوە.

ئەرکی ڕێدان واتای چییە؟

هەبوونی ئەرکی ڕێدان (väjningsplikt) واتە دەبێت ڕێ بدەیت بەکارهێنەرەکەی تری ڕێگا یەکەم جار تێپەڕێت. دەبێت بە ڕوونی نیشان بدەیت کە نیازی ڕێدانت هەیە، بە کەمکردنەوەی خێرایی یان وەستان لە کاتی خۆیدا. تەنها کاتێک دەتوانیت بەردەوام بیت کە بێ مەترسی یان ڕێگری بکرێت، بە لەبەرچاوگرتنی شوێن، مەودا و خێرایی ئەوانی تر (ڕێسانامەی هاتوچۆ (trafikförordningen) 3 kap. 5 §).

نیشاندانی ئەرکی ڕێدان لە کاتی خۆیدا گرنگە. ئەگەر بە خێرایی بەرز بگەیت و لە دوایین ساتدا بە توندی بریک بگریت، شوفێرەکەی تر نازانێت ئایا نیازی وەستانت هەیە یان نا، و ئەو کاتە دڵنیانەبوون دروست دەبێت.

یاسای لای ڕاست

یاسا بنەڕەتییەکە سادەیە: کاتێک ڕێڕەوی دوو ئامراز یەکتر دەبڕن، شوفێر ئەرکی ڕێدانی هەیە بەرامبەر ئەو ئامرازەی کە لە لای ڕاستەوە دێت (trafikförordningen 3 kap. 18 §). یاساکە کاتێک دەگونجێت کە هیچ شتێکی تر دیاری نەکرابێت، واتە کاتێک نیشانەی هاتوچۆ، گڵۆپی هاتوچۆ یان یاسای تایبەت نەبێت کە شتێکی تر بڵێن.

یاسای لای ڕاست (högerregeln) لە هەموو یەکتربڕینێکی بێ نیشانەدا دەگونجێت، هەم لە شار و هەم لە گوند. لە گەڕەکەکانی نیشتەجێبووندا باوە. لەوێ بە تایبەتی ئاگادار بە: ئۆتۆمبێلێک دەتوانێت لە کۆڵانێکی بچووکی لاوەکی لە لای ڕاستەوە بێت، و ئەو شوفێرە پێشینەی هەیە.

هەروەها لەبیرت بێت کە ڕێنمایی نیشانەی هاتوچۆ یان گڵۆپ لە پێش یاساکانی هاتوچۆوەیە (trafikförordningen 2 kap. 2 §). کەواتە یاسای لای ڕاست تەنها کاتێک دەگونجێت کە هیچ شتێکی تر دیاری نەکرابێت.

نیشانەی ئەرکی ڕێدان و ئەرکی وەستان

نیشانەی «ئەرکی ڕێدان» (väjningsplikt) واتە دەبێت ڕێ بدەیت بە هاتوچۆی سەر ڕێگا بڕەرەکە، جا لە لای ڕاستەوە بێت یان لە لای چەپەوە. ئەگەر ڕێگاکە چۆڵ بێت پێویست ناکات بوەستیت، بەڵام دەبێت خێرایی هێندە بە ڕوونی کەم بکەیتەوە کە ئەوانی تر تێبگەن کە ڕێ دەدەیت.

ئەرکی وەستان (stopplikt) ئەرکی ڕێدانە لەگەڵ مەرجێکی زیادە: دەبێت هەمیشە بە تەواوی بوەستیت، تەنانەت ئەگەر ڕێگاکە چۆڵیش بێت. دەبێت لە هێڵی وەستان (stopplinje) بوەستیت. ئەگەر هێڵی وەستان نەبێت، ڕاستەوخۆ پێش ئەوەی بچیتە سەر ڕێگا بڕەرەکە دەوەستیت (trafikförordningen 3 kap. 19 §). دوای وەستانەکە ئەرکی ڕێدانت هەیە ڕێک وەک لە نیشانەی ئەرکی ڕێدان.

ئەرکی وەستان لەو شوێنانە بەکار دەهێنرێت کە بینین خراپە یان یەکتربڕینەکە لەبەر هۆکارێکی تر بە تایبەتی مەترسیدارە.

ڕێگای سەرەکی

ڕێگای سەرەکی (huvudled) ڕێگایەکە کە هاتوچۆکەی پێشینەی هەیە بەسەر هاتوچۆی ڕێگا لاوەکییەکاندا. ئەوەی لە ڕێگایەکی ترەوە دەچێتە سەر ڕێگایەکی سەرەکی کە ڕێڕەوی خێراکردن (accelerationsfält) ی نییە، ئەرکی ڕێدانی هەیە بەرامبەر هاتوچۆی سەر ڕێگا سەرەکییەکە (trafikförordningen 3 kap. 21 §). هەمان یاسا دەگونجێت کاتێک دەچیتە سەر ڕێگای خێرا (ئۆتۆبان) (motorväg) یان ڕێگای تایبەت بە ئۆتۆمبێل (motortrafikled) بێ ڕێڕەوی خێراکردن. ئەرکی ڕێدان ناگونجێت ئەگەر بچیتە سەر ڕێگاکە بێ ئەوەی پێویست بکات ڕێڕەو بگۆڕیت.

کەواتە ئەگەر لەسەر ڕێگا سەرەکییەکە لێ بخوڕیت، لە یەکتربڕینەکاندا پێشینەت هەیە. ئەمە واتای ئەوە نییە کە دەتوانیت ئاگاداری بوەستێنیت. ڕوو دەدات کە کەسێک لەبیری بچێت ڕێ بدات.

کاتێک نیشانەی «کۆتایی ڕێگای سەرەکی» (huvudled upphör) دەردەکەوێت، پێشینەکە چیتر ناگونجێت. لە یەکتربڕینی دواتردا لەوانەیە یاسای لای ڕاست بگونجێت، یان نیشانەی تر هەبن.

ئەرکی ڕێدان لە دەرچەدا

شوفێرێک ئەرکی ڕێدانی هەیە بەرامبەر هەموو ئەو ئامرازانەی ڕێڕەوەکەیان ڕێڕەوی ئەو دەبڕێت کاتێک دەچێتە سەر ڕێگایەک (trafikförordningen 3 kap. 21 §):

• لە شوێنی پارککردن، موڵکێک، بەنزینخانەیەک یان ناوچەیەکی هاوشێوە،
• لە ڕێچکەیەک، ڕێگای کێڵگە (ägoväg) یان ڕێگایەکی دەرچوونی هاوشێوە،
• لە ڕێگای پاسکیل، شەقامی پیادە، ناوچەی خێرایی پیادە، شەقامی پاسکیل یان لە دەرەوەی ڕێگا (terräng)،
• دوای بڕینی ڕێگایەکی پیادە یان پاسکیل.

کەواتە لێرەدا یاسای لای ڕاست ناگونجێت. ئەوەی لە شوێنی پارککردن دەردەچێت تەنانەت بەرامبەر ئەو هاتوچۆیەش کە لە لای چەپەوە دێت ئەرکی ڕێدانی هەیە. بەدەرکردنێک هەیە بۆ پاسکیلسواران و شوفێرانی مۆپێدی پۆلی II کە لەسەر پەڕینەوەی پاسکیل (cykelöverfart) بەشی هاتوچۆی ئۆتۆمبێل دەبڕن.

فلکە

لە فلکەدا (cirkulationsplats) هەموو هاتوچۆ بە پێچەوانەی میلی کاتژمێر بە دەوری فلکەکەدا دەڕوات (trafikförordningen 3 kap. 13 §). ئەوەی دەچێتە ناو فلکەکەوە ئەرکی ڕێدانی هەیە بەرامبەر هەر ئامرازێک کە پێشتر لە ناو سووڕانەوەکەدایە (trafikförordningen 3 kap. 22 §). ئەمە دەگونجێت تەنانەت ئەگەر لە چوونەژوورەکەدا هیچ نیشانەیەکی ئەرکی ڕێدان نەبێت.

چەند ئامۆژگارییەکی کرداری:

• لە کاتی خۆیدا خێرایی کەم بکەرەوە و سەیری لای چەپ بکە، هاتوچۆی ناو فلکەکە لەوێوە دێت.
• هیچ مەرجێک نییە کە لە کاتی چوونەژوورەوەدا سگناڵ بدەیت، بەڵام کاتێک لە ناو فلکەکەدا ڕێڕەو دەگۆڕیت بە ئاماژەدەری ئاراستە (körriktningsvisare) نیشانی بدە.
• هەمیشە پێش دەرچوون سگناڵی ڕاست بدە، بۆ ئەوەی ئەوانەی لە چوونەژوورەی دواتردا چاوەڕێن ببینن نیازت چییە (trafikförordningen 3 kap. 65 §).

پێچکردنەوە لە یەکتربڕیندا

ئەوەی دەیەوێت بپێچێتەوە، بەشی هاتوچۆی ئۆتۆمبێل (körbana) جێبهێڵێت یان بیبڕێت، دەبێت دڵنیا بێتەوە کە دەتوانرێت بێ ڕێگریکردن لە هاتوچۆی بەرامبەر یان هاتوچۆی ئەو ڕێگایەی دەچێتە سەری بکرێت (trafikförordningen 3 kap. 24 §). لە کرداردا ئەمە واتە ئەوەی بەرەو چەپ دەپێچێتەوە دەبێت ڕێ بدات بەو هاتوچۆیەی بەرامبەر کە ڕاستەوخۆ دەڕوات یان بەرەو ڕاست دەپێچێتەوە.

کاتێک لە یەکتربڕینێک نزیک دەبیتەوە، جگە لەوەش دەبێت شێوەی لێخوڕینەکەت بگونجێنیت بۆ ئەوەی ئەگەر ناچار بیت بوەستیت، نەمێنیتەوە و ڕێگا لە هاتوچۆی بڕەر نەگریت (trafikförordningen 3 kap. 20 §). مەچۆ ناو یەکتربڕینەکەوە ئەگەر دەبینیت ڕیزەکەی ئەو بەر ناجووڵێت.

ئۆتۆمبێلی فریاکەوتن، شەمەندەفەر و ترام

هەندێک بەکارهێنەری ڕێگا هەمیشە پێشینەیان هەیە، بێ گوێدانە یاسای لای ڕاست یان نیشانەکانی هاتوچۆ:

• ئۆتۆمبێلی فریاکەوتن (utryckningsfordon) کە سیرینەکانی داگیرساون دەبێت ڕێگای ئازادی بۆ چۆڵ بکرێت. ئەگەر پێویست بوو بوەستە (trafikförordningen 2 kap. 5 §). بە ئارامی و بە شێوەیەکی پێشبینیکراو بیکە، و ئۆتۆمبێلەکە مەبە ناو یەکتربڕینێکەوە لە کاتی گڵۆپی سووردا ئەگەر ئەوە مەترسی دروست دەکات.
• شەمەندەفەر و ترام یش دەبێت ڕێگای ئازادیان بۆ چۆڵ بکرێت، مەگەر شوفێری ترامەکە ئەرکی ڕێدانی هەبێت کە بە نیشانەی هاتوچۆ نیشان درابێت (trafikförordningen 2 kap. 5 §).

ڕێگایەکی بیرکردنەوە لە یەکتربڕینەکاندا

هەر جارێک لە یەکتربڕینێک نزیک دەبیتەوە، هەمان ڕیزبەندی بپشکنە:

1. ئایا پۆلیس یان گڵۆپی هاتوچۆ هەیە؟ ئەو کاتە ئەوە دەگونجێت.
2. ئایا نیشانەی ئەرکی ڕێدان، ئەرکی وەستان یان ڕێگای سەرەکی هەیە؟ ئەو کاتە ئەوە دەگونجێت.
3. ئایا لە شوێنی پارککردن، موڵک یان شتی هاوشێوە دەردەچم؟ ئەو کاتە ڕێ بە هەمووان دەدەم.
4. ئەگەرنا یاسای لای ڕاست دەگونجێت.

لەبیرت بێت

• ئەوەی ئەرکی ڕێدانی هەیە دەبێت بە ڕوونی و لە کاتی خۆیدا نیشانی بدات بە کەمکردنەوەی خێرایی یان وەستان.
• یاسای لای ڕاست کاتێک دەگونجێت کە هیچ شتێکی تر دیاری نەکرابێت: ڕێ بدە بە ئامرازەکانی لای ڕاست.
• لە ئەرکی وەستاندا دەبێت هەمیشە بە تەواوی بوەستیت، لە هێڵی وەستان ئەگەر هەبێت.
• ئەگەر بچیتە سەر ڕێگایەکی سەرەکی، ئەرکی ڕێدانت هەیە بەرامبەر هاتوچۆی سەر ڕێگا سەرەکییەکە. ئەگەر لە شوێنی پارککردن، موڵک یان ڕێگای پاسکیل دەربچیت، ئەرکی ڕێدانت هەیە بەرامبەر هەموو ئەوانەی ڕێڕەوەکەیان دەبڕیت.
• لە فلکەدا ئەوەی دەچێتە ژوورەوە ئەرکی ڕێدانی هەیە بەرامبەر هاتوچۆی ناو فلکەکە. پێش دەرچوون سگناڵی ڕاست بدە.
• ئۆتۆمبێلی فریاکەوتن بە ئاژیرەوە و شەمەندەفەر دەبێت هەمیشە ڕێگای ئازادیان بۆ چۆڵ بکرێت. ئەمە بۆ ترامیش دەگونجێت، مەگەر نیشانەیەکی هاتوچۆ ئەرکی ڕێدان بە ترامەکە بدات.