پێوانەکان، کێشەکان و پۆلەکانی بەرگەگرتنی ڕێگا

شوفێرێکی بارهەڵگر دەبێت بتوانێت حیساب بکات. ڕێگا و پردەکان تەنها بەرگەی بارێکی دیاریکراو دەگرن، و ئامرازێک کە زۆر پان یان زۆر درێژ بێت دەتوانێت بۆ ئەوانی تر مەترسیدار بێت. یاساکانی پێوانە و کێش لە بەشی چوارەمی ڕێسانامەی هاتوچۆدا (trafikförordningen) هەن. لێرەدا گرنگترین چەمک و سنوورەکان ڕوون دەکەینەوە.

چەمکەکانی کێش کە دەبێت بیانزانیت

یاسای پێناسەکانی هاتوچۆی ڕێگا (lagen om vägtrafikdefinitioner) (2 §) جیاوازی دەکات لە نێوان چەند کێشێکی جیاوازدا. تێکەڵیان مەکە.

• کێشی کارپێکردن (tjänstevikt): ئامرازەکە لە بارێکی تەواو ئامادە بۆ کارکردندا لەگەڵ سووتەمەنی، ئاو، ئامراز، تایەی یەدەگ و شوفێر.
• کێشی گشتی (totalvikt): کێشی کارپێکردن لەگەڵ زۆرترین بار و زۆرترین ژمارەی ئەو کەسانەی ئامرازەکە بۆیان ئامادە کراوە. کێشی گشتی لە بڕوانامەی تۆمارکردندا (registreringsbevis) نووسراوە و بۆ نموونە دیاری دەکات کە ئایا بارهەڵگرەکە قورسە (زیاتر لە 3,5 تۆن).
• کێشی ڕاستەقینە (bruttovikt): ئەوەی ئامرازەکە لە کاتێکی دیاریکراودا بەڕاستی لەسەر ڕووی ڕێگا دەیکێشێت. بارهەڵگرێکی بەتاڵ کێشی ڕاستەقینەی نزمی هەیە، تەنانەت ئەگەر کێشی گشتییەکەی بەرز بێت.
• باری سەر تەوەرە (axeltryck): ئەو کێشەی تایەکانی یەک تەوەرە دەیگوازنەوە بۆ ڕووی ڕێگا.
• باری سەر کۆمەڵە تەوەرەی جووت (boggitryck): ئەو کێشەی تایەکانی کۆمەڵە تەوەرەیەکی جووت (boggi)، واتە دوو تەوەرە بە مەودایەکی کەمتر لە 2 مەتر لە نێوانیاندا، دەیگوازنەوە بۆ ڕووی ڕێگا.

جیاوازیی نێوان کێشی گشتی و کێشی ڕاستەقینە لە نیشانەکانی هاتوچۆدا گرنگییەکی زۆری هەیە. نیشانەیەک دەربارەی سنووری کێشی ڕاستەقینە (begränsad bruttovikt) پەیوەندیی بەوەوە هەیە کە ئامرازەکە لەو کاتەدا چەند دەکێشێت، نەک ئەوەی لە بڕوانامەی تۆمارکردندا نووسراوە.

پانی

ئامرازێک نابێت پانتر بێت لە 2,60 مەتر، بار لەگەڵیدا، ئەگەر لەسەر ڕێگای جگە لە ڕێگای تایبەت (enskild väg) لێ بخوڕدرێت (trafikförordningen 4 kap. 15 §). ئەگەر بارەکە زیاتر لە 20 سانتیمەتر لە لای ئامرازەکە بێتە دەرەوە، هەمان شت دەگونجێت: ئەو کاتە ئامرازەکە وەک یاسای سەرەکی تەنها لەسەر ڕێگای تایبەت دەتوانرێت لێ بخوڕدرێت. ئەگەر پێویستت بە گواستنەوەیەکی پانتر هەیە، ڕێپێدانی تایبەت (dispens) لە Trafikverket (بەڕێوەبەرایەتی گواستنەوەی سوید) پێویستە.

درێژی

یاسای سەرەکی ئەوەیە کە ئامرازێک یان کۆمەڵەیەکی ئۆتۆمبێل (fordonståg)، بار لەگەڵیدا، دەتوانێت زۆرترین 24,0 مەتر درێژ بێت (4 kap. 17 §). بەڵام کۆمەڵەیەکی ئۆتۆمبێل دەتوانێت تا 25,25 مەتر بێت ئەگەر چەند مەرجێک پڕ کرابنەوە. هەندێکیان ئەمانەن:

• هەر ئامرازێکی بزوێنەردار لە کۆمەڵەکەدا زۆرترین 12,0 مەتر درێژ بێت،
• هەر پاشکۆیەک جگە لە نیمچە پاشکۆ (påhängsvagn) زۆرترین 12,0 مەتر بێت،
• پانییەکە زۆرترین 2,55 مەتر بێت، یان 2,60 مەتر بۆ لاشەی پلە-گەرمی-کۆنترۆڵکراو، کۆنتەینەر و سندووقی گۆڕاو (växelflak)،
• ئامرازەکان بریکی دژە-قوفڵبوونیان هەبێت و مەرجەکانی سووڕانەوە پڕ بکەنەوە.

لەسەر ئەو ڕێگایانەی Trafikverket یان شارەوانی بە تایبەتی دیارییان کردوون، کۆمەڵەی ئۆتۆمبێل دەتوانێت تا 34,5 مەتر بێت (4 kap. 17 f §). لە دەرەوەی ئەو ڕێگایانە سنوورە ئاساییەکانی درێژی دەگونجێن.

نیشانەی سنووری درێژی هەم ئامرازی تاک و هەم کۆمەڵەی ئۆتۆمبێل دەگرێتەوە. درێژیی هەموو کۆمەڵەکەیە کە هەژمار دەکرێت.

بەرزی

ڕێسانامەی هاتوچۆ هیچ سنوورێکی گشتیی بەرزیی بۆ بارهەڵگر نییە. ئەمە واتای ئەوە نییە کە دەتوانیت گوێ بە بەرزی نەدەیت. دەبێت خۆت بزانیت بارهەڵگرەکەت لەگەڵ بارەکەیدا چەند بەرزە، و دەبێت ڕێز لە نیشانەی سنووری بەرزیی ئۆتۆمبێل بگریت. نیشانەکە لەو شوێنانە دادەنرێت کە بەرزیی ئازاد نزمترە لە 4,5 مەتر (ڕێسانامەی نیشانەکانی هاتوچۆ (vägmärkesförordningen) C17).

باشتر وایە بەرزیی بارهەڵگرەکە لەسەر پەڕەیەک لە ناو ژووری شوفێردا بنووسیت، بە تایبەتی ئەگەر لە نێوان ئامرازی جیاوازدا دەگۆڕیت یان باری بەرز دەبەیت.

پۆلەکانی بەرگەگرتنی ڕێگا

تۆڕی ڕێگاکان دابەشی پۆلەکانی بەرگەگرتنی ڕێگا (bärighetsklasser) کراوە کە دیاری دەکەن چەند قورس ئامرازێک دەتوانێت لەوێ لێ بخوڕدرێت. ڕێگایەکی گشتی سەر بە BK1 ـە ئەگەر شتێکی تر بڕیاری لەسەر نەدرابێت. Trafikverket، یان شارەوانی ئەگەر لایەنی بەرپرسی ڕێگا (väghållare) بێت، دەتوانێت بڕیار بدات کە ڕێگایەک سەر بە BK2، BK3 یان BK4 بێت.

زۆرترین کێشی ڕاستەقینەی ڕێگەپێدراو بۆ کۆمەڵەیەکی ئۆتۆمبێل بەندە بە پۆلی بەرگەگرتن و بە مەودای نێوان یەکەم و دوایین تەوەرە:

پۆلی بەرگەگرتن	زۆرترین کێشی ڕاستەقینە
BK4	74 تۆن (لە مەودای تەوەرەی 20,2 مەترەوە)
BK1	64 تۆن (لە مەودای تەوەرەی 20,2 مەترەوە)
BK2	51,4 تۆن (لە مەودای تەوەرەی 18,5 مەترەوە)
BK3	37,5 تۆن لە مەودای تەوەرەی 22,0 مەتردا، دوای ئەوە 0,25 تۆن زیاتر بۆ هەر 0,2 مەترێک

زانیارییەکان لە خشتەکانی کێشی ڕاستەقینەی کۆکراوەی Transportstyrelsen (دەستەی گواستنەوەی سوید) بە ناوی Lasta lagligt ـەوە هاتوون. هەتا مەودای نێوان یەکەم و دوایین تەوەرە درێژتر بێت، ئامرازەکە دەتوانێت زیاتر بکێشێت. لە BK1، BK2 و BK4 دا زیادبوونەکە لە سەقفی پۆلەکەدا دەوەستێت. BK3 هیچ سەقفێکی جێگیری نییە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا کێشەکان نزمترینی هەموو پۆلەکانن. بۆیە بۆ هەر پۆلێک خشتەی تایبەتی کێشی ڕاستەقینە هەیە.

باری سەر تەوەرە و باری سەر کۆمەڵە تەوەرەی جووت

باری سەر تەوەرە سنووردار کراوە بۆ ئەوەی ڕێگاکە زیانی پێ نەگات. لە BK1 دا ئەمانە دەگونجێن (trafikförordningen 4 kap. 12 §):

• تەوەرەی ناپاڵنەر: زۆرترین 10 تۆن،
• تەوەرەی پاڵنەر: زۆرترین 11,5 تۆن،
• کۆمەڵە تەوەرەی جووت بە مەودای تەوەرەی بەلایەنی کەمەوە 1,8 مەتر: زۆرترین 20 تۆن.

لە BK2 دا باری سەر کۆمەڵە تەوەرەی جووت لە هەمان مەودای تەوەرەدا زۆرترین 16 تۆنە، و لە BK3 دا هەم باری سەر تەوەرە و هەم باری سەر کۆمەڵە تەوەرەی جووت لەوەش نزمترن. نیشانەی سنووری باری سەر تەوەرە هەر تەوەرەیەکی تاک دەگرێتەوە، نەک کێشی گشتیی ئامرازەکە.

مەودای گرێدان

مەودای نێوان یەکەم تەوەرەی پاشکۆ و دوایین تەوەرەی ئامرازی ڕاکێشەر پێی دەوترێت مەودای گرێدان (kopplingsavstånd). ئەگەر هەردووکیان تەوەرەی تاک بن، مەوداکە دەبێت بەلایەنی کەمەوە 3 مەتر بێت. کاتێک هەردوو تەوەرەکە هەر یەکەیان بەشێک لە کۆمەڵە تەوەرەیەکی جووتن، بەلایەنی کەمەوە 4 مەتر پێویستە. لە BK2 و BK3 دا 4 مەتر پێویستە تەنانەت کاتێک تەوەرەیەکی تاک بەرامبەر کۆمەڵە تەوەرەیەکی جووت دەبێتەوە، و هەندێک تێکەڵەی تەوەرەی سێیانی 5 مەتر پێویست دەکەن.

بڕوانامەی تۆمارکردن ئامرازی تۆیە

مەودای تەوەرە، کێشی گشتی و بارە ڕێگەپێدراوەکانی سەر تەوەرە لە بڕوانامەی تۆمارکردندا نووسراون. لەوێ ئەو زانیارییانە دەدۆزیتەوە کە پێویستتن بۆ حیسابکردنی ئەوەی چەند دەتوانیت بار بکەیت. لەبیرت بێت کە هەموو سنوورەکان لە هەمان کاتدا دەگونجێن. تەنانەت ئەگەر بارەکانی سەر تەوەرە ڕێگەی زیاتر بدەن، هەرگیز نابێت لە کێشی گشتیی ئامرازەکە یان پۆلی بەرگەگرتنی ڕێگاکە تێپەڕیت.

لە کاتی زیادە-باردا چی ڕوو دەدات؟

زیادە-بار (överlast) زیان بە ڕێگا و پردەکان دەگەیەنێت، ئامرازەکە لە ڕووی سەلامەتیی هاتوچۆوە کەمتر سەلامەت دەکات و ئامرازەکە زیاتر دەسوێنێت. تۆ وەک شوفێر دەتوانیت غەرامەش بکرێیت. کاتێک زیادە-بار کراوە مەودای بریک درێژتر دەبێت و ئامرازەکە لە پێچەکاندا بە شێوەیەکی جیاواز ڕەفتار دەکات.

لەبیرت بێت

• کێشی گشتی لە بڕوانامەی تۆمارکردندا نووسراوە، کێشی ڕاستەقینە ئەوەیە کە ئامرازەکە لەم ساتەدا بەڕاستی دەیکێشێت.
• زۆرترین پانی 2,60 مەترە، و بارەکە نابێت زیاتر لە 20 cm بەرەو لا بێتە دەرەوە.
• زۆرترین درێژی 24,0 مەترە، یان 25,25 مەتر ئەگەر مەرجەکان پڕ کرابنەوە.
• هیچ سنوورێکی گشتیی بەرزی نییە، بەڵام تۆ بەرپرسیاریت لە زانینی بەرزیی ئامرازەکە.
• ڕێگای گشتی BK1 ـە ئەگەر شتێکی تر بڕیاری لەسەر نەدرابێت. BK4 ڕێگە بە زۆرترین 74 تۆن دەدات، BK1 بە 64 تۆن و BK2 بە 51,4 تۆن. BK3 نزمترین کێشەکانی هەیە.
• لە BK1 دا تەوەرەیەکی پاڵنەر دەتوانێت زۆرترین 11,5 تۆنی هەبێت و تەوەرەیەکی ناپاڵنەر زۆرترین 10 تۆن.
• نیشانەی سنووری کێشی ڕاستەقینە کێشە ڕاستەقینەکە دەگرێتەوە، نەک کێشی گشتی.