مرۆڤی پشت سوکان

زۆربەی ڕووداوەکان بەهۆی ئۆتۆمبێل یان ڕێگاوە نین بەڵکو بەهۆی شوفێرەوەن. دەتوانیت تەکنیکێکی تەواو و ناسینی هەموو یاساکانت هەبێت، بەڵام ئەگەر لەژێر کاریگەری، ماندوو بیت یان سەیری مۆبایلەکەت بکەیت هیچ سوودێکی نییە. ئەم بەشە باس لە مەرجە کەسییەکانی خۆت دەکات بۆ لێخوڕینی سەلامەت.

یاسا بنەڕەتییەکە

نابێت لێ بخوڕیت ئەگەر بەهۆی نەخۆشی، ماندوویی، کاریگەریی ئەلکهول یان مادەی تر یان هەر هۆکارێکی تر نەتوانیت بە شێوەیەکی سەلامەت لێ بخوڕیت (ڕێسانامەی هاتوچۆ (trafikförordningen) 3 kap. 1 §). یاساکە دەگونجێت جا لە هیچ سنوورێک تێپەڕیبیت یان نا. خۆتیت کە بەرپرسیاریت لە بڕیاردان کە ئایا لە بارێکدایت کە بتوانیت لێ بخوڕیت.

ئەلکهول

ئەلکهول چۆن کاریگەریت لەسەر دادەنێت

ئەلکهول تەنانەت لە ئاستی نزمیشدا توانای لێخوڕین خراپ دەکات:

• کاتی کاردانەوە درێژتر دەبێت، بە تایبەتی لە بارودۆخی ئاڵۆزدا.
• بینین کاریگەری لەسەر دەبێت. چاوەکان خراپتر هاوکاری دەکەن، بۆیە هەڵسەنگاندنی مەودا زەحمەتتر دەبێت. بینین لە تاریکیدا خراپتر دەبێت و هەستیارتر دەبیت بەرامبەر چاوتەڵخبوون.
• توانای بڕیاردان خراپ دەبێت. مەترسیی گەورەتر دەکەیت و لە هەمان کاتدا وا دەزانیت باشتر لەوەی هەیت لێ دەخوڕیت.

بەپێی Trafikverket (بەڕێوەبەرایەتی گواستنەوەی سوید) نزیکەی 20 لە سەدی ئەو شوفێرانەی ئامرازی بزوێنەردار کە لە هاتوچۆدا دەمرن ئەلکهولیان لە جەستەدایە. لە ڕووداوی تاک-ئۆتۆمبێلدا ڕێژەکە نزیکەی 35 لە سەدە.

تواندنەوەی ئەلکهول کات دەخایەنێت

جەستە بە تێکڕایی نزیکەی 0,15 لە هەزار (promille) ئەلکهول لە هەر کاتژمێرێکدا دەسووتێنێت، بەڵام لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر جیاوازە. هیچ شتێک نییە کە سووتاندنەکە خێرا بکات. قاوە، خواردن یان شاوەری سارد وات لێ ناکەن خێراتر بێ-ئەلکهول ببیت. تەنها کات یارمەتی دەدات.

ئەمە واتای ئەوەیە کە دەتوانیت بەیانیی دوای ئاهەنگێک هێشتا ئەلکهولت لە خوێندا مابێت. جگە لەوەش توانای کارکردن لەوانەیە ڕۆژی دواتر بە ڕوونی کەم بووبێتەوە تەنانەت کاتێک ئاستی ئەلکهول سفرە. بۆیە Trafikverket ئامۆژگاری دەکات کە ڕۆژی دواتر لێ نەخوڕیت.

سنوورەکان

تۆ تاوانباری لێخوڕین لەژێر کاریگەری (rattfylleri) دەبیت ئەگەر بە بەلایەنی کەمەوە 0,2 لە هەزار ئەلکهول لە خوێندا یان 0,10 میلیگرام لە هەر لیترێکی هەوای هەناسەدانەوەدا لێ بخوڕیت (یاسای سزای هەندێک تاوانی هاتوچۆ (lagen om straff för vissa trafikbrott) 4 §). سزاکە غەرامە یان زیندانە بۆ زۆرترین شەش مانگ.

تاوانەکە دەتوانرێت وەک لێخوڕینی قورس لەژێر کاریگەری (grovt rattfylleri) هەڵبسەنگێنرێت ئەگەر (lagen om straff för vissa trafikbrott 4 a §):

• ئاستی ئەلکهول بەلایەنی کەمەوە 1,0 لە هەزار لە خوێندا یان 0,50 mg/l لە هەوای هەناسەدانەوەدا بێت،
• بە شێوەیەکی تر بە ڕادەیەکی زۆر لەژێر کاریگەری بیت، یان
• لێخوڕینەکە مەترسییەکی ئاشکرای بۆ سەلامەتیی هاتوچۆ دروست کردبێت.

سزای لێخوڕینی قورس لەژێر کاریگەری زیندانە بۆ زۆرترین دوو ساڵ. جگە لەوەش لێخوڕین لەژێر کاریگەری بە شێوەیەکی ئاسایی دەبێتە هۆی هەڵوەشاندنەوەی مۆڵەتی شوفێری (återkallelse).

لەبیرت بێت کە یاسا بنەڕەتییەکە لە خوار 0,2 لە هەزاریشەوە دەگونجێت. ئەوەی ناتوانێت بە سەلامەتی لێ بخوڕێت نابێت لێ بخوڕێت.

سەرپەرشتیار

لە ڕاهێنانی لێخوڕیندا سەرپەرشتیار (handledare) وەک شوفێر هەژمار دەکرێت. ئەمە واتای ئەوەیە کە سەرپەرشتیار دەبێت هێندە بێ-ئەلکهول بێت وەک ئەوەی خۆی لێی بخوڕێت.

مادەی هۆشبەر

بۆ مادەی هۆشبەر (narkotika) هیچ سنوورێک نییە. تۆ تاوانباری لێخوڕین لەژێر کاریگەری دەبیت ئەگەر لێ بخوڕیت و هەر مادەیەکی هۆشبەرت لە خوێندا مابێت، لە کاتی لێخوڕینەکەدا یان دوای ئەو (lagen om straff för vissa trafikbrott 4 §). گرنگ نییە کە هەست دەکەیت لەژێر کاریگەریت یان نا، و شوێنەوارەکان دەتوانن ماوەیەکی درێژ دوای نەمانی سەرخۆشییەکە بمێننەوە.

دەرمان

بەدەرکردنی لە سفر-لێبووردن (nolltolerans) بۆ ئەو دەرمانانەیە کە بەپێی ڕەچەتەی پزیشک وەرتگرتوون (lagen om straff för vissa trafikbrott 4 §). بەڵام ئەگەر لەگەڵ ئەوەشدا هێندە لەژێر کاریگەری بیت کە نەتوانیت بە شێوەیەکی سەلامەت لێ بخوڕیت، هێشتا لێخوڕین قەدەغەیە (trafikförordningen 3 kap. 1 §).

زۆر دەرمانی باو دەتوانن ماندووت بکەن یان کاریگەری لەسەر توانای کاردانەوەت دابنێن، بۆ نموونە هەندێک دەرمانی دژە-هەستیاری، ئازار، کێشەی خەو و دڵەڕاوکێ. پەڕەی ناو قوتووی دەرمانەکە بخوێنەرەوە و ئەگەر دڵنیا نیت پرسیار لە پزیشک یان دەرمانخانە بکە. کاتێک دەست بە دەرمانێکی نوێ دەکەیت یان لەگەڵ ئەلکهولدا تێکەڵی دەکەیت زۆر وریا بە.

ماندوویی

ماندوویی یەکێکە لە مەترسییە گەورەکانی هاتوچۆ. بەپێی VTI (پەیمانگای VTI) خەواڵوویی دەتوانێت هۆکارێکی بەشداربوو بێت لە نزیکەی 10–40 لە سەدی هەموو ڕووداوەکانی هاتوچۆدا.

چی دەبێتە هۆی ماندوویی؟

• خەوی کەم.
• ئەوەی بۆ ماوەیەکی درێژ بێدار بوویت.
• لێخوڕین لە درەنگانی شەو یان بەیانیانی زوو.

VTI شوفێرانی گەنج، شوفێرانی پیشەیی، کرێکارانی شەفت و کەسانی خاوەن نەخۆشیی خەو وەک گرووپی مەترسیدار دیاری دەکات.

نیشانەکانی ئاگادارکردنەوە

• زۆر باوێشک دەدەیت و بە زەحمەت چاوەکانت بە کراوەیی دەهێڵیتەوە.
• دوایین کیلۆمەترەکانت لەبیر نییە.
• تابلۆ یان ڕێگاکانی دەرچوون لەدەست دەدەیت.
• ئۆتۆمبێلەکە لار دەبێتەوە یان دەگەیتە نزیک هێڵی لێوار.
• "هێرشی خەوی" کورتت بۆ دێت و ڕادەچڵەکێیت.

چی یارمەتی دەدات؟

تاکە شتێک کە بەڕاستی دژی ماندوویی یارمەتی دەدات خەو و پشووە. هەوای سارد، مۆسیقای بەرزتر یان قسەکردن لەگەڵ سەرنشینان دەتوانن بۆ ماوەیەکی کورت بێدارت ڕابگرن، بەڵام هۆکارەکە دەمێنێتەوە. ئەگەر هەست بکەیت ماندوو دەبیت: لە شوێنێکی سەلامەتدا بوەستە و پشوو بدە، باشتر وایە خەوێکی کورت. گەشتی درێژتر بە پشووی ڕێکوپێک پلان بۆ دابنێ و لەو کاتەدا لێ مەخوڕە کە بە شێوەیەکی ئاسایی دەخەویت.

سەرنج-پەرتبوون و مۆبایل

یاساکان

دەتوانیت لە کاتی لێخوڕیندا مۆبایل و ئامێری تری پەیوەندیکردن بەکار بهێنیت تەنها ئەگەر کاریگەریی خراپی لەسەر لێخوڕینەکە نەبێت. نابێت بە دەستەوە بیگریت (trafikförordningen 4 kap. 10 e §). ئەمە واتای ئەوەیە کە:

• هاندزفری ڕێگەپێدراوە، بەڵام تەنها ئەگەر پەیوەندییەکە لێخوڕینەکە تێک نەدات،
• قەدەغەکە بە درێژایی ئەو کاتە دەگونجێت کە لەسەر ڕێگا لێ دەخوڕیت، تەنانەت کاتێک لە ڕیزدا یان لە گڵۆپی سووردا وەستاویت،
• دەبێت پەیوەندییەکە کۆتایی پێ بهێنیت یان لە شوێنێکی گونجاودا بوەستیت ئەگەر زۆر لە سەرنجت دەبات.

بۆچی مەترسیدارە

سەیرکردنی شوێنێکی جگە لە ڕێگا تەنها بۆ چەند چرکەیەک واتای ئەوەیە ئۆتۆمبێلەکە چەندین مەتر دەڕوات بێ ئەوەی کەس ببینێت بەرەو کوێ دەچێت. لە 50 km/h دا ئۆتۆمبێلەکە لە هەر چرکەیەکدا نزیکەی 14 مەتر دەڕوات. تەنانەت پەیوەندیی هاندزفریش سەرنج لە لێخوڕین دەبات، چونکە مێشک ناتوانێت لە هەمان کاتدا بە تەواوی سەرنج بخاتە سەر دوو شت.

سەرنج-پەرتکەرە باوەکانی تر:

• ڕێکخستنی نەخشەڕێنما (navigator) یان مۆسیقا لە کاتی لێخوڕیندا،
• خواردن، خواردنەوە یان گەڕان بەدوای شتدا لە ناو ئۆتۆمبێلدا،
• سەرنشینی پڕ جووڵە یان ئاژەڵی ماڵی کە بە ئازادی دەجووڵێن،
• هەستی بەهێز وەک فشار، تووڕەیی یان خەم.

ئەوەی پێویستتە پێش دەرچوون ڕێک بخە. ئەگەر پێویستە شتێکی تر بکەیت: یەکەم جار بوەستە.

فشاری هاوڕێیان و هەڵوێستەکان

وەک شوفێرێکی نوێ لەوانەیە زەحمەت بێت نا بڵێیت کاتێک هاوڕێکانت دەیانەوێت خێراتر لێ بخوڕیت، یان کاتێک کەسێک کە خواردوویەتییەوە دەیەوێت لێ بخوڕێت. پێشتر بڕیار بدە چی دەکەیت. تۆیت شوفێرەکە و تۆیت بەرپرسیار، هەم بۆ خۆت و هەم بۆ سەرنشینەکانت.

لەبیرت بێت

• هەرگیز نابێت لێ بخوڕیت ئەگەر نەتوانیت بە سەلامەتی لێ بخوڕیت، بێ گوێدانە ئاستی ئەلکهول.
• لێخوڕین لەژێر کاریگەری: لە 0,2 لە هەزار لە خوێندا یان 0,10 mg/l لە هەوای هەناسەدانەوەدا. قورس: 1,0 لە هەزار یان 0,50 mg/l.
• جەستە نزیکەی 0,15 لە هەزار لە کاتژمێرێکدا دەسووتێنێت. تەنها کات یارمەتی دەدات، و ڕۆژی دواتر لەوانەیە تواناکانت کەم بووبنەوە.
• بۆ مادەی هۆشبەر سفر-لێبووردن دەگونجێت. دەرمانی ڕەچەتەکراو بەدەرکراون، بەڵام نابێت لەژێر کاریگەری بیت.
• دژی ماندوویی تەنها خەو و پشوو یارمەتی دەدەن. کاتێک نیشانەکانی ئاگادارکردنەوە هەست پێ دەکەیت بوەستە و پشوو بدە.
• مۆبایل نابێت لە کاتی لێخوڕیندا بە دەستەوە بگیرێت، تەنانەت لە ڕیزیشدا.