ژینگە و لێخوڕینی ئابووری

هاتوچۆی ئۆتۆمبێل کاریگەری لەسەر هەم کەشوهەوا و هەم ئەو هەوایەی هەناسەی پێ دەدەین هەیە. وەک شوفێر دەتوانیت جیاوازییەکی گەورە دروست بکەیت بە شێوەی لێخوڕینەکەت، شێوەی چاودێریکردنی ئۆتۆمبێلەکە و شێوەی پلاندانانی گەشتەکانت. جگە لەوەش لێخوڕینی ئابووری (sparsam körning) زۆرجار لێخوڕینێکی ئارامتر و سەلامەتترە، و پارە دەگەڕێنێتەوە.

لێخوڕینی ئابووری تەنها ئامۆژگارییەکی باش نییە. تەکنیکی لێخوڕین بۆ بەکارهێنانی کەمتری سووتەمەنی بەشێکە لەو هەڵسەنگاندنە گشتییەی پشکنەری هاتوچۆ (trafikinspektör) لە تاقیکردنەوەی لێخوڕیندا دەیکات.

چی لە بۆری دووکەڵەوە دەردەچێت؟

• دووەم ئۆکسیدی کاربۆن (CO₂) دروست دەبێت کاتێک بەنزین یان دیزڵ دەسووتێت. کاریگەری لەسەر کەشوهەوا هەیە، و بڕەکەی ڕاستەوخۆ پەیوەندیی بەوەوە هەیە کە چەند سووتەمەنی بەکار دەهێنیت.
• ئۆکسیدەکانی نایترۆجین (kväveoxider) و گەردیلەکان (partiklar) کوالیتیی هەوا خراپ دەکەن، بە تایبەتی لە شارۆچکەکاندا، و دەتوانن کێشەی هەناسەدان و تەندروستی دروست بکەن.

دەردانی پیسکەرەکان لە هاتوچۆی ڕێگاوە بە گشتی لەگەڵ خێرایی بەرزتردا زیاد دەکات. بۆیە خێرایی نزمتر لەسەر هەندێک شەقام دەتوانێت ئاستی پیسکەرەکان لە هەوادا کەم بکاتەوە.

لێخوڕینی ئابووری – تەکنیکی لێخوڕین

دەستەی وزەی سوید (Energimyndigheten) لێخوڕینی ئابووری لە چەند ئامۆژگارییەکدا پوختە دەکات:

بە پێشبینی لێ بخوڕە

دوور بڕوانە پێشەوە و هەوڵ بدە هاتوچۆکە بخوێنیتەوە. ئەگەر ببینیت گڵۆپەکەی پێشەوە دەگۆڕێت بۆ سوور، دەتوانیت لە کاتی خۆیدا گاز بەر بدەیت و بە هێواشی بڕۆیت، لە جیاتی ئەوەی گاز بدەیت و پاشان بریک بگریت. هەر وەستانێکی بێ پێویست سووتەمەنی تێدەچێت کاتێک ئۆتۆمبێلەکە دەبێت دووبارە خێرایی وەربگرێتەوە.

زوو گێڕ بەرز بکەرەوە

زوو گێڕ بەرز بکەرەوە و بە بەرزترین گێڕی گونجاو لێ بخوڕە بێ ئەوەی بزوێنەرەکە بە قورسی کار بکات. ژمارەی خولانەوەی (varvtal) نزم بەکارهێنانی کەمتر دەدات. ئەگەر ئۆتۆمبێلەکە گێڕی ئۆتۆماتیکی هەبێت ئەو ئەمە بەڕێوە دەبات، بەڵام پێیەکی ئارام لەسەر گاز یارمەتی دەدات.

پێدانی گازی یەکسان

خۆت لە خێراکردنی پچڕپچڕ بپارێزە. پەستانێکی یەکسان لەسەر پێدالی گاز و خێرایییەکی یەکسان سووتەمەنیی کەمتر دەبات لەوەی بە بەردەوامی زیاد و کەم بکەیت.

بریک بە بزوێنەر بگرە

کاتێک گاز بەر دەدەیت لە کاتێکدا گێڕ تێخراوە، بزوێنەرەکە ئۆتۆمبێلەکە هێواش دەکاتەوە. لە زۆربەی ئۆتۆمبێلە نوێیەکاندا لە کاتی بریک بە بزوێنەردا (motorbromsning) دابینکردنی سووتەمەنی دەبڕدرێت، بۆیە ئۆتۆمبێلەکە ئەو کاتە بە تەواوی بێ سووتەمەنی دەڕوات.

سنوورەکانی خێرایی بپارێزە

بەرگریی هەوا لەگەڵ خێراییدا بە توندی زیاد دەکات. Transportstyrelsen (دەستەی گواستنەوەی سوید) دەڵێت بۆ هەر 10 km/h لە سەرووی نزیکەی 70–75 km/h بەکارهێنان بە 0,5–1,0 دێسیلیتر لە هەر میلێکی سویدی (10 کم) زیاد دەکات. کەواتە لێخوڕین بە 110 لە جیاتی 90 دەتوانێت 1–2 dl زیادە لە هەر میلێکدا تێبچێت، و کاتی بەدەستهاتوو کەمە.

بە کارکردنی بێ جووڵە لێ مەخوڕە

کارکردنی بێ جووڵە (tomgång) سووتەمەنی بەکار دەهێنێت و دەردان دروست دەکات بێ ئەوەی بگەیتە هیچ شوێنێک. کاتێک بۆ ماوەیەکی درێژتر وەستاویت بزوێنەرەکە بکوژێنەرەوە، بۆ نموونە کاتێک چاوەڕێی کەسێک دەکەیت.

چاودێریی ئۆتۆمبێلەکە بکە

پەستانی هەوای تایە

پەستانی زۆر نزمی هەوا بەرگریی خولانەوە (rullmotstånd) زیاد دەکات، و ئەو کاتە سووتەمەنیی زیاتر تێدەچێت. هەروەها تایەکان دەسوێنێت و دەتوانێت جێگیری لەسەر ڕێگا خراپ بکات. Energimyndigheten ئامۆژگاریت دەکات کە پەستانی هەوای تایە بەلایەنی کەمەوە هەر دوو جار جارێک کە سووتەمەنی تێدەکەیت بپشکنیت.

سندووقی سەربان و هەڵگری سەربان

سندووقی سەربان (takbox) یان هەڵگری سەربان بەرگریی هەوا زیاد دەکەن، تەنانەت کاتێک بەتاڵن. کاتێک پێویستت پێیان نییە لایان ببە.

کێشی بێ پێویست

بزواندنی ئۆتۆمبێلێکی قورس وزەی زیاتری پێویستە. ئەو شتانەی پێویست ناکات لەگەڵ خۆت ببەیت لە سندووقی دواوە دەریان بهێنە.

دەستپێکردنی سارد و گەرمکەرەوەی بزوێنەر

بزوێنەرێکی سارد پێش ئەوەی گەرم ببێت سووتەمەنیی زیاتر دەبات و پیسکەری زیاتر دەردەدات. Energimyndigheten ئامۆژگاریت دەکات کە لە کاتی سەرمادا گەرمکەرەوەی بزوێنەر (motorvärmare) بەکار بهێنیت. ئەوەی لە جیاتی ئەوە ڕێ بدەیت بزوێنەرەکە بە کارکردنی بێ جووڵە گەرم ببێت پێشنیار ناکرێت. سووتەمەنی بەکار دەهێنێت و ئەگەر بە ئارامی بڕۆیت بزوێنەرەکە خێراتر گەرم دەبێت.

تایەی بزماردار و کوالیتیی هەوا

تایەی بزماردار (dubbdäck) ڕووی ڕێگا دەسوێنن، و سوانەکە گەردیلە دەخاتە ناو هەواوە. بۆ پاراستنی پێوەری کوالیتیی ژینگە بۆ گەردیلەکان، شارەوانییەکان لە ساڵی 2009 ـەوە توانیویانە بڕیاری قەدەغەی هاتوچۆ بە تایەی بزماردار لەسەر هەندێک شەقام بدەن. لە ساڵی 2011 ـەوە قەدەغەکە دەتوانێت هەموو ڕێگاکانی ناو ناوچەیەکی دیاریکراو بگرێتەوە. کەواتە ئەگەر لە شارێکدا بە تایەی بزماردار لێ دەخوڕیت، دەبێت ئاگاداری تابلۆکانی قەدەغەی تایەی بزماردار بیت.

لە بەهاردا لەوەی پێویستە زیاتر بە تایەی بزماردار لێ مەخوڕە. تایەی بزماردار لە 1ی ئۆکتۆبەر–15ی ئەپریل ڕێگەپێدراون، و لە دەرەوەی ئەو ماوەیە تەنها ئەگەر باری زستانەی ڕێگا (vinterväglag) هەبێت یان چاوەڕوان بکرێت هەبێت.

ناوچەی ژینگەیی

ناوچەی ژینگەیی (miljözon) ناوچەیەکە کە هەندێک ئامراز نابێت تێیدا لێ بخوڕدرێن، بۆ باشترکردنی کوالیتیی هەوا. شارەوانییەکانن کە بڕیار لەسەر ناوچەی ژینگەیی دەدەن. سێ پۆل هەیە:

• پۆلی 1 بارهەڵگری قورس و پاس دەگرێتەوە.
• پۆلی 2 ئۆتۆمبێلی سەرنشین، پاسی سووک و بارهەڵگری سووک دەگرێتەوە. ئۆتۆمبێلی بەنزین دەبێت Euro 5 یان Euro 6 پڕ بکاتەوە و ئۆتۆمبێلی دیزڵ دەبێت Euro 6 پڕ بکاتەوە.
• پۆلی 3 توندترین مەرجەکانی هەیە و هەم ئامرازی سووک و هەم قورس دەگرێتەوە. لەوێ تەنها ئامرازی کارەبایی، ئۆتۆمبێلی خانەی سووتەمەنی و ئۆتۆمبێلی گاز دەتوانن لێ بخوڕدرێن، و ئۆتۆمبێلی گاز دەبێت مەرجەکانی دەردانی Euro 6 پڕ بکاتەوە (Euro VI بۆ ئامرازی قورس). هایبریدی بارگاویکراوی (laddhybrid) قورس کە Euro VI پڕ دەکاتەوە دەتوانێت لەوێش لێ بخوڕدرێت، بەڵام نەک ئەو هایبریدە بارگاویکراوانەی ئۆتۆمبێلی سەرنشینن.

شێوەی گەشت هەڵبژێرە و پلان دابنێ

ئەو گەشتەی ناکرێت هیچ دەردانێکی نییە. چەند پرسیارێک کە لە خۆتی بکەیت:

• ئایا هێندە باشە بە پێ بڕۆیت، پاسکیل لێ بخوڕیت یان بە گواستنەوەی گشتی بچیت؟
• ئایا دەتوانیت چەند کارێک لە یەک گەشتدا کۆ بکەیتەوە؟
• ئایا دەتوانن پێکەوە سوار ببن؟

گەشتە کورتەکان بە بزوێنەری سارد لە هەر کیلۆمەترێکدا زۆرترین سووتەمەنی دەخۆن. ڕێک ئەو گەشتانەن کە زۆرجار دەکرێت بە شێوەیەکی تر بکرێن.

لەبیرت بێت

• لێخوڕینی ئابووری لە تاقیکردنەوەی لێخوڕیندا هەڵدەسەنگێنرێت.
• بە پێشبینی لێ بخوڕە، زوو گێڕ بەرز بکەرەوە، خێرایی یەکسان بپارێزە و بریک بە بزوێنەر بگرە.
• هەر 10 km/h لە سەرووی 70–75 km/h بەکارهێنان بە 0,5–1,0 dl لە هەر میلێکدا زیاد دەکات.
• پەستانی هەوای تایە بەلایەنی کەمەوە هەر دوو جار تێکردنی سووتەمەنی جارێک بپشکنە و کاتێک پێویست نییە سندووقی سەربان لابە.
• لە جیاتی گەرمکردنی بزوێنەر بە کارکردنی بێ جووڵە گەرمکەرەوەی بزوێنەر بەکار بهێنە.
• لە ناوچەی ژینگەیی پۆلی 2 دا Euro 6 بۆ ئۆتۆمبێلی دیزڵ و Euro 5 یان 6 بۆ ئۆتۆمبێلی بەنزین پێویستە. پۆلی 3 تەنها ڕێگە بە ئامرازی کارەبایی، خانەی سووتەمەنی و گاز دەدات.