ڕێگای خێرا، ڕێگای دەرەوەی شار و یەکتربڕینی هێڵی شەمەندەفەر

کاتێک شار جێدەهێڵیت، لێخوڕین دەگۆڕێت. خێرایی بەرزتر دەبێت، مەوداکان درێژتر دەبن و بارودۆخی نوێ دەردەکەون: ڕێگای چوونەسەر، لێواری ڕێگا، ئاژەڵی کێوی و یەکتربڕینی هێڵی شەمەندەفەر. لەم بەشەدا ئەو یاسایانە ڕوون دەکەینەوە کە لەوێ دەگونجێن.

ڕێگای خێرا

ڕێگای خێرا (ئۆتۆبان) (motorväg) بۆ هاتوچۆی خێرا دروست کراوە. بەشەکانی هاتوچۆی ئۆتۆمبێل لێک جیا کراونەتەوە، هیچ یەکتربڕینێک لە هەمان ئاستدا نییە و هاتوچۆ لە ڕێگەی ڕێگاکانی چوونەسەر و دەرچوونەوە دەچێتە ژوورەوە و دەردەچێت. ئەمە داوا دەکات کە هەمووان پەیڕەوی ئەو یاسا تایبەتانە بکەن کە لەوێ دەگونجێن.

کێ دەتوانێت لەوێ لێ بخوڕێت؟

لەسەر ڕێگای خێرا تەنها ئۆتۆمبێلی بزوێنەردار (motorfordon)، بە پاشکۆوە یان بێ پاشکۆ، دەتوانن هەبن، و تەنها ئەوانەی بۆ بەلایەنی کەمەوە 40 km/h دروست کراون و دەتوانن پێی لێ بخوڕدرێن. مۆپێدی پۆلی I نابێت لەوێ لێ بخوڕێت (ڕێسانامەی هاتوچۆ (trafikförordningen) 9 kap. 1 §). تەنها لە سەرەتای ڕێگای خێراکەوە یان لە ڕێگەی ڕێگای چوونەسەرەوە دەتوانیت بچیتە سەری، و تەنها لە ڕێگەی ڕێگای دەرچوونەوە یان لەو شوێنەی کۆتایی دێت جێی بهێڵیت. کەواتە پیادە، پاسکیلسواران و مۆپێدسوارانی پۆلی II یش جێیان لەسەر ڕێگای خێرا نییە.

قەدەغەکراو لەسەر ڕێگای خێرا

• وەستان و پارککردن، جگە لەو شوێنانەی وەک شوێنی پارککردن یان شوێنی پشوو تابلۆیان بۆ دانراوە (trafikförordningen 9 kap. 1 §).
• سووڕانەوە و دواوە ڕۆیشتن (trafikförordningen 9 kap. 1 §). ئەگەر ڕێگای دەرچوونت لەدەست دا، بەردەوام بە تا دەرچەی دواتر.

خێرایی

زۆرترین خێرایی ڕێگەپێدراو لەسەر ڕێگای خێرا 110 km/h ـە، ئەگەر شتێکی تر لەسەر تابلۆ نەبێت (trafikförordningen 9 kap. 1 §). لەسەر هەندێک بەش سنوورەکە بە تابلۆ 120 km/h ـە، لەسەر هەندێکی تر نزمترە. لەگەڵ پاشکۆ خێرایی نزمتر دەگونجێت، بڕوانە بەشی خێرایی.

چوونەسەر

ڕێگای چوونەسەر (påfart) زۆرجار بە ڕێڕەوی خێراکردن (accelerationsfält) کۆتایی دێت. لەوێ دەبێت خێرایی لەگەڵ هاتوچۆی ئەو ڕێڕەوەدا بگونجێنیت کە دەچیتە ناوی، و هەر کە بێ مەترسی یان ڕێگریی بێ پێویست کرا ڕێڕەوی خێراکردن جێبهێڵیت (trafikförordningen 3 kap. 23 §).

• زوو سەیری ئاوێنە و بە سەر شانتدا بکە.
• سگناڵ بدە و خێرایی بەرز بکەرەوە. دەرچوون بە 60 km/h لە پێش ئۆتۆمبێلەکانی 110 km/h مەترسیدارە.
• بەدوای بۆشاییەکدا بگەڕێ و بە نەرمی بچۆ ناوی.

ئەگەر هیچ ڕێڕەوێکی خێراکردن نەبێت، ئەرکی ڕێدانت (väjningsplikt) هەیە بەرامبەر هاتوچۆی سەر ڕێگای خێراکە، مەگەر بێ گۆڕینی ڕێڕەو بچیتە ناوەوە (trafikförordningen 3 kap. 21 §).

هاتوچۆی سەر ڕێگای خێراکەش بەرپرسیارێتیی هەیە. شوفێرێک کە دەزانێت کەسێک دەیەوێت بچێتە ناو ڕێڕەوەکەیەوە دەبێت خێرایی بە شێوەیەک بگونجێنێت کە چوونەژوورەوە بۆ ئەوی تر ئاسانتر بێت (trafikförordningen 3 kap. 43 §). گۆڕین بۆ ڕێڕەوی چەپ کاتێک دەکرێت ڕێگایەکی باشە بۆ ئاسانکاری، بەڵام ناچاری نییە.

دەرچوون

لە کاتی خۆیدا بچۆ ناو ڕێڕەوی ڕاستەوە و بۆ کەمکردنەوەی خێرایی ڕێڕەوی هێواشکردنەوە (retardationsfält) بەکار بهێنە، نەک ڕێڕەوەکانی ڕێگای خێراکە (trafikförordningen 3 kap. 23 §). دوای ڕێگای دەرچوون خێراییپێوەکە بپشکنە. دوای ماوەیەکی درێژ بە خێرایی بەرز، 70 km/h زۆرجار هێواشتر لەوەی هەیە هەست پێ دەکرێت.

لە لای ڕاست بمێنەوە

لە ڕێڕەوی ڕاستدا لێ بخوڕە و ڕێڕەوی چەپ بۆ تێپەڕاندن بەکار بهێنە (trafikförordningen 3 kap. 7 §). ئەو ئۆتۆمبێلانەی لە ڕێڕەوی چەپدا دەمێننەوە ئەوانی تر ناچار دەکەن لە لای ڕاستەوە تێپەڕێنن یان زۆر نزیک ببنەوە.

کاتێک ڕێگای خێرا کۆتایی دێت

نیشانەی «کۆتایی ڕێگای خێرا» (motorväg upphör) نیشان دەدات کە یاسا تایبەتەکانی ڕێگای خێرا چیتر ناگونجێن. دوای ئەوە لەوانەیە یەکتربڕین، پاسکیلسوار و سنووری خێرایی نزمتر بێن. لە کاتی خۆیدا خێرایی کەم بکەرەوە.

ڕێگای تایبەت بە ئۆتۆمبێل

ڕێگای تایبەت بە ئۆتۆمبێل (motortrafikled) نیشانەیەکی تایبەتی هەیە و لە ڕێگای خێرا دەچێت، بەڵام ئاستەکەی زۆرجار نزمترە. یاساکان دەربارەی ئەوەی کێ دەتوانێت لەوێ لێ بخوڕێت، قەدەغەی وەستان، پارککردن، سووڕانەوە و دواوە ڕۆیشتن لەو بەشانەی دەگونجێن لەسەر ڕێگای تایبەت بە ئۆتۆمبێلیش دەگونجێن (trafikförordningen 9 kap. 2 §). سنووری خێرایی لە تابلۆکانەوە دەردەکەوێت.

ڕێگای دەرەوەی شار

لە دەرەوەی ناوچەی نیشتەجێبوون (tättbebyggt område) خێرایی بنەڕەتی (bashastighet) 70 km/h ـە ئەگەر شتێکی تر لەسەر تابلۆ نەبێت (trafikförordningen 3 kap. 17 §). زۆر ڕێگای دەرەوەی شار سنووری بەرزتریان لەسەر تابلۆ هەیە، بەڵام لەبیرت بێت کە پێچ، لووتکە، بەشی تەسک و لێواری ڕێگای خراپ لەوانەیە خێرایی نزمتر لەوەی تابلۆکە ڕێگەی پێ دەدات پێویست بکەن (trafikförordningen 3 kap. 14 §).

لێواری ڕێگا

لێواری ڕێگا (vägren) لەلایەن پاسکیلسواران، مۆپێدسوارانی پۆلی I و ئامرازە هێواشەکانەوە بەکار دەهێنرێت. دەتوانیت بە شێوەیەکی کاتی لێواری ڕێگا بەکار بهێنیت بۆ ئەوەی ڕێ بە هاتوچۆی خێراتر بدەیت تێپەڕێت (trafikförordningen 3 kap. 12 §). ئەو کاتە ئاگاداری پاسکیلسواران و پیادە بە کە لەوانەیە لەوێ بن، بە تایبەتی لە تاریکیدا.

لە دەرەوەی بەشی هاتوچۆی ئۆتۆمبێل بوەستە

لە دەرەوەی ناوچەی نیشتەجێبوون ئەگەر بکرێت دەبێت لە دەرەوەی بەشی هاتوچۆی ئۆتۆمبێل (körbana) بوەستیت یان پارک بکەیت. ئۆتۆمبێلێک کە لە خێرایی بەرزدا لەسەر بەشی هاتوچۆی ئۆتۆمبێل وەستاوە لەوانەیە بە زەحمەت لە کاتی خۆیدا ببینرێت.

ئەگەر ئۆتۆمبێلەکە لەسەر ڕێگایەکی خێرا بوەستێت

Trafikverket (بەڕێوەبەرایەتی گواستنەوەی سوید) بە سێ وشە پوختەی دەکات: ئاگادار بکەرەوە، جێی بهێڵە، هەواڵ بدە (varna, lämna, larma).

1. ئاگادار بکەرەوە: گڵۆپی ئاگادارکردنەوە (varningsblinkers) دابگیرسێنە. سێگۆشەی ئاگادارکردنەوە (varningstriangel) بەلایەنی کەمەوە 100 مەتر لە دواوەی ئۆتۆمبێلەکە دابنێ، باشتر وایە دوورتر. سێگۆشەکە دەبێت لەو شوێنانە دابنرێت کە سنووری خێرایی زیاتر لە 50 km/h ـە و وەستان ڕێگەپێدراو نییە (trafikförordningen 3 kap. 57 §).
2. جێی بهێڵە: لە ڕێگاکە دوور بکەوەرەوە، باشتر وایە بۆ دەرەوەی پەرژینەکە ئەگەر هەبێت. مانەوە لە ناو ئۆتۆمبێلەکەدا سەلامەت نییە.
3. هەواڵ بدە: پەیوەندی بە ئۆتۆمبێلی ڕاکێشانەوە بکە. ئەگەر مەترسی لەسەر ژیان هەبێت، هەمیشە پەیوەندی بە 112 ـەوە بکە.

یەکتربڕینی هێڵی شەمەندەفەر

پێکدادان لەگەڵ شەمەندەفەردا نزیکەی هەمیشە گرانە. شەمەندەفەر ناتوانێت خۆی لابدات و پێویستی بە مەودایەکی زۆر درێژ هەیە بۆ وەستان. بۆیە دەبێت هەمیشە ڕێگا بەتەواوی بۆ شەمەندەفەر چۆڵ بکەیت (lämna fri väg)، و بۆ ترامیش مەگەر نیشانەیەکی هاتوچۆ ئەرکی ڕێدان بە ترامەکە بدات (trafikförordningen 2 kap. 5 §).

نیشانەکان

• نیشانەی ئاگادارکردنەوە بۆ یەکتربڕینی هێڵی شەمەندەفەر بە بەربەست و بێ بەربەست پێش یەکتربڕینەکە دادەنرێن.
• نیشانەی خاچ (kryssmärke) ڕاستەوخۆ پێش خودی یەکتربڕینەکە دادەنرێت. یەکتربڕینێک لەگەڵ هێڵی شەمەندەفەر یان هێڵی ترام نیشان دەدات، بە یەک یان چەند هێڵێک (ڕێسانامەی نیشانەکانی هاتوچۆ (vägmärkesförordningen) 2 kap. 5 §).

یاساکان لە یەکتربڕینەکەدا

ئەوەی دەیەوێت هێڵی شەمەندەفەر یان هێڵی ترام ببڕێت دەبێت بە تایبەتی وریا بێت. دەبێت خێرایی بە شێوەیەک بگونجێنیت کە بتوانیت پێش یەکتربڕینەکە بوەستیت و پاشان بێ دواکەوتنی بێ پێویست تێپەڕیت (trafikförordningen 2 kap. 7 §).

نابێت بچیتە ناو یەکتربڕینەکەوە ئەگەر (trafikförordningen 2 kap. 7 §):

• شەمەندەفەرێک یان ترامێک نزیک دەبێتەوە،
• گڵۆپی ڕووناکی سوور نیشان دەدات یان ئاماژەی دەنگی لێ دەدات،
• بەربەستەکان داخراون یان خەریکی داخستن یان بەرزبوونەوەن،
• مەترسی هەیە کە ناچار بیت لە ناو یەکتربڕینەکەدا بوەستیت، بۆ نموونە بەهۆی ڕیزەوە.

ئەگەر نابێت بچیتە ژوورەوە، دەبێت لە مەودایەکی سەلامەتدا بوەستیت، پێش گڵۆپەکان و بەربەستەکان (trafikförordningen 2 kap. 7 §).

یاسای زیاتر لە دەوری یەکتربڕینەکە

• نابێت لە ناو یەکتربڕینی هێڵی شەمەندەفەردا بوەستیت یان پارک بکەیت (trafikförordningen 3 kap. 47 §).
• نابێت لە ماوەی 30 مەتر لە یەکتربڕینی هێڵی شەمەندەفەر (plankorsning) پارک بکەیت (trafikförordningen 3 kap. 55 §).
• نابێت کەمێک پێش یان لە ناو یەکتربڕینی هێڵی شەمەندەفەردا تێپەڕێنیت، جگە لە کاتێک بەربەست یان گڵۆپی هاتوچۆی هەبێت (trafikförordningen 3 kap. 39 §).

ئەگەر لەسەر هێڵەکە گیرت خوارد

ئەگەر ئۆتۆمبێلەکە لەسەر هێڵەکە بوەستێت: دەستبەجێ لەگەڵ هەموو سەرنشینەکان ئۆتۆمبێلەکە جێبهێڵە و لە هێڵەکە دوور بکەوەرەوە. پاشان پەیوەندی بە 112 ـەوە بکە. هەوڵ مەدە ئۆتۆمبێلەکە ڕزگار بکەیت ئەگەر لەوانەیە شەمەندەفەرێک لە ڕێگادا بێت.

بیری لێ بکەرەوە

• هەرگیز متمانە مەکە کە ڕێگاکە چۆڵە تەنها لەبەر ئەوەی هیچ نابیستیت. شەمەندەفەرە نوێیەکان بێدەنگ و خێران.
• ئەگەر شەمەندەفەرێک تازە تێپەڕیبێت، لەوانەیە یەکێکی تر لە ئاراستەکەی ترەوە بێت. چاوەڕێ بکە تا گڵۆپەکان دەکوژێنەوە و بەربەستەکان بە تەواوی بەرز دەبنەوە.
• تەنانەت لە یەکتربڕینی بێ بەربەست و بێ گڵۆپیشدا خێرایی کەم بکەرەوە و سەیری هەردوو لا بکە.

لەبیرت بێت

• لەسەر ڕێگای خێرا نابێت بوەستیت (جگە لە شوێنی پشوو)، بسووڕێیتەوە یان دواوە بڕۆیت.
• ڕێڕەوی خێراکردن بەکار بهێنە بۆ گەیشتن بە هەمان خێرایی هاتوچۆکە و ڕێڕەوی هێواشکردنەوە بۆ بریکگرتن.
• ئەگەر ئۆتۆمبێلەکە لەسەر ڕێگایەکی خێرا وەستا: ئاگادار بکەرەوە، جێی بهێڵە، هەواڵ بدە. سێگۆشەکە بەلایەنی کەمەوە 100 مەتر لە دواوە.
• لە یەکتربڕینی هێڵی شەمەندەفەردا دەبێت بتوانیت پێش یەکتربڕینەکە بوەستیت و پاشان بێ دواکەوتن تێپەڕیت.
• هەرگیز مەچۆ ژوورەوە لە کاتی گڵۆپی سوور، ئاماژەی دەنگی، بەربەستی داخراو یان ئەگەر مەترسیی مانەوەت لەسەر هێڵەکە هەیە.
• هیچ پارککردنێک نییە لە ماوەی 30 مەتر لە یەکتربڕینی هێڵی شەمەندەفەر و هیچ تێپەڕاندنێک نییە پێش یەکتربڕینێکی بێ بەربەست یان گڵۆپ.