سرعت و فاصله

سرعت تقریباً بر همه‌چیز در ترافیک اثر می‌گذارد: اینکه چقدر فرصت دیدن دارید، چقدر زمان برای واکنش دارید، خودرو پیش از ایستادن کامل چقدر جلو می‌رود و اگر اشتباهی رخ دهد برخورد چقدر شدید است. به همین دلیل این یکی از مهم‌ترین فصل‌های کل تئوری است.

قاعدهٔ اصلی: سرعت را تنظیم کنید

تابلو حداکثر سرعت مجاز را نشان می‌دهد، نه سرعت توصیه‌شده را. سرعت همیشه باید با آنچه ایمنی ترافیک ایجاب می‌کند متناسب باشد. سرعت هرگز نباید بیشتر از حدی باشد که کنترل خودرو را حفظ کنید و بتوانید در مسافتی که می‌بینید و پیش از هر مانع قابل پیش‌بینی توقف کنید (آیین‌نامهٔ راهنمایی و رانندگی، trafikförordningen 3 kap. 14 §).

این یعنی مثلاً در تاریکی باید بتوانید در محدوده‌ای که چراغ‌های جلو روشن می‌کنند توقف کنید، و پیش از سرِ سربالاییِ بدون دید باید بتوانید اگر خودرویی آن طرف ایستاده بود توقف کنید.

وقتی باید سرعتتان به‌ویژه پایین باشد

آیین‌نامهٔ راهنمایی و رانندگی چند وضعیت را برمی‌شمارد که در آن‌ها باید سرعتتان به‌اندازهٔ کافی پایین باشد (trafikförordningen 3 kap. 15 §). از جملهٔ آن‌ها:

• در محدودهٔ شهری (tättbebyggt område)،
• وقتی دید به دلیل نور یا آب‌وهوا کم شده است،
• در گذرگاه‌های عابر پیاده و جاهای دیگری که عابران از عرض راه می‌گذرند،
• جایی که ممکن است ترافیک متقاطع وجود داشته باشد،
• در پیچ‌های تند و سرِ سربالایی‌هایی که دید در آن‌ها محدود است،
• وقتی خطر خیره شدن چشم از نور وجود دارد،
• هنگام عبور از کنار ترافیک روبه‌رو در راه‌های باریک،
• وقتی راه لغزنده است،
• وقتی به اتوبوس، تراموا یا سرویس مدرسه‌ای نزدیک می‌شوید که برای پیاده و سوار شدن مسافر ایستاده است،
• وقتی به کودکانی نزدیک می‌شوید که روی راه یا کنار آن هستند،
• در محل کارهای راه‌سازی و هنگام عبور از کنار محل تصادف.

سرعت بیش از حد کم

همچنین نباید بدون دلیل موجه با سرعت بیش از حد کم رانندگی کنید یا ناگهان ترمز کنید، به‌طوری که مانع دیگران شوید (trafikförordningen 3 kap. 16 §). پس تنظیم سرعت یعنی انتخاب سرعت درست برای هر وضعیت، نه همیشه کمترین سرعت.

محدودیت‌های سرعت

اگر تابلوی دیگری نصب نشده باشد، این سرعت‌ها برقرارند (trafikförordningen 3 kap. 17 §):

• 50 km/h در محدودهٔ شهری،
• 70 km/h بیرون از محدودهٔ شهری. به این سرعت سرعت پایه (bashastighet) می‌گویند.

در محدودهٔ شهری، شهرداری (kommun) اجازه دارد تعیین کند که محدودیت سرعت 30 یا 40 km/h باشد، و Trafikverket (ادارهٔ راه و ترابری سوئد) اجازه دارد تعیین کند که محدودیت سرعت در یک راه 80، 90، 100 یا 110 km/h باشد (trafikförordningen 3 kap. 17 §). محدودیت‌های دیگر در مقررات محلی راهنمایی و رانندگی (lokala trafikföreskrifter) تعیین می‌شوند: در محدودهٔ شهری و در راه‌هایی که شهرداری نگهدار آن‌هاست (väghållare) به‌وسیلهٔ شهرداری، و در راه‌های عمومی بیرون از محدودهٔ شهری به‌وسیلهٔ استانداری (länsstyrelsen). به گفتهٔ Trafikverket، از سال 2008 می‌توان محدودیت‌ها را در همهٔ مضرب‌های ده بین 30 و 120 km/h تعیین کرد. در آزادراه (motorväg) اگر تابلوی دیگری نصب نشده باشد 110 km/h برقرار است (trafikförordningen 9 kap. 1 §)، و در برخی قطعه‌ها محدودیت با تابلو 120 km/h تعیین شده است.

خودرو با یدک

با یدک (släpvagn) سرعت‌های کمتری مجاز است. این قواعد در trafikförordningen 4 kap. 20 § آمده است که از 1 دسامبر 2026 متن جدیدی پیدا می‌کند (SFS 2026:1052). برای خودروی سواری با یک یدک، طبق متن جدید به‌طور خلاصه:

• یدک ترمزدار با ترمزهایی که با ترمز اصلیِ (färdbroms) خودرو کار می‌کنند: حداکثر 80 km/h.
• یدک با ترمز فشاری (påskjutsbroms) (ترمز معمولِ یدک‌های خودروی سواری)، میلهٔ کشش ثابت (oledad dragstång) و وزن کل (totalvikt) حداکثر 3,5 تن: حداکثر 80 km/h.
• یدک بدون ترمز که وزن کل آن، یا اگر بار ندارد وزن آمادهٔ حرکت (tjänstevikt) آن، حداکثر نصف وزن آمادهٔ حرکتِ خودرو و حداکثر 750 kg باشد: حداکثر 80 km/h.
• یدک‌های دیگر، مثلاً یدک بدون ترمزی که سنگین‌تر از این است یا یدکی با میلهٔ کشش مفصل‌دار (ledad dragstång): حداکثر 40 km/h، به شرطی که وزن ناخالص (bruttovikt) یدک (وزن واقعی آن) بیشتر از وزن خودرو نباشد.
• در بقیهٔ موارد، مثلاً وقتی یدک از خودرو سنگین‌تر است: حداکثر 30 km/h.

توضیح Transportstyrelsen (ادارهٔ حمل‌ونقل سوئد) دربارهٔ قواعدی که پیش از 1 دسامبر برقرارند، همین محدودیت‌های 80 و 40 km/h را برای یدک‌ها و کاروان‌های معمولی ذکر می‌کند. البته اگر روی تابلو محدودیت کمتری نوشته شده باشد، همان معتبر است.

چرا سرعت این‌قدر اهمیت دارد

Trafikverket اعلام می‌کند که اگر برخورد در 80 km/h به جای 90 km/h رخ دهد، خطر مرگ 40 درصد کاهش می‌یابد. پس تفاوت‌های کوچک در سرعت تفاوت‌های بزرگی در پیامد ایجاد می‌کنند. در همان حال، با سریع‌تر رانندگی کردن در یک سفر معمولی به‌ندرت بیش از یکی دو دقیقه صرفه‌جویی می‌کنید.

مسافت توقف

مسافت توقف (stoppsträcka) مسافتی است که خودرو از لحظه‌ای که خطری را می‌بینید تا لحظه‌ای که کاملاً می‌ایستد طی می‌کند. این مسافت دو بخش دارد:

• مسافت واکنش (reaktionssträcka): مسافتی که پیش از شروع ترمز گرفتن طی می‌کنید. این مسافت به همان نسبتِ سرعت زیاد می‌شود. اگر دو برابر سریع‌تر برانید، دو برابر طولانی‌تر می‌شود.
• مسافت ترمز (bromssträcka): مسافت از لحظه‌ای که ترمز می‌گیرد تا ایستادن کامل خودرو. این مسافت تقریباً با مجذور سرعت زیاد می‌شود. اگر دو برابر سریع‌تر برانید، تقریباً چهار برابر طولانی‌تر می‌شود.

Trafikverket این نمونه‌ها را برای لاستیک خوب، سطح راه خوب و هوای خوب ارائه می‌کند:

سرعت	مسافت توقف
30 km/h	حدود 17 متر
50 km/h	حدود 35 متر
70 km/h	حدود 56 متر
100 km/h	حدود 97 متر

به معنای عملی این جدول فکر کنید. اگر کودکی 17 متر جلوتر از شما ناگهان به راه بدود، در 30 km/h فرصت دارید توقف کنید. به گفتهٔ Trafikverket در 50 km/h در همان مسافت هنوز حتی ترمز گرفتن را شروع نکرده‌اید و با سرعت 50 km/h به کودک برخورد می‌کنید.

مسافت توقف مثلاً با لاستیک‌های فرسوده و یخ روی راه به‌مراتب طولانی‌تر می‌شود. اگر خسته، حواس‌پرت یا تحت تأثیر الکل یا مواد باشید هم طولانی‌تر می‌شود، چون زمان واکنش بیشتر می‌شود.

فاصله با وسیلهٔ نقلیهٔ جلویی

فاصله با وسیلهٔ نقلیهٔ جلویی باید طوری باشد که اگر سرعتش را کم کرد یا ایستاد، خطر برخورد از پشت وجود نداشته باشد (trafikförordningen 3 kap. 2 §). قانون عدد ثابتی تعیین نمی‌کند.

قاعدهٔ سه ثانیه

یک راه ساده برای بررسی فاصله، قاعدهٔ سه ثانیه (tresekundersregeln) است. یک شیء ثابت کنار راه، مثلاً یک تابلو، انتخاب کنید. وقتی خودروی جلویی از کنار آن گذشت، شروع به شمردن کنید: «هزار و یک، هزار و دو، هزار و سه». اگر پیش از تمام شدن شمارش به آن شیء رسیدید، زیادی نزدیک هستید.

این قاعده یک قاعدهٔ سرانگشتی است، نه الزام قانونی. سه ثانیه در شرایط خوب کافی است. در لغزندگی، باران، تاریکی یا وقتی یدک می‌کشید، فاصلهٔ بسیار بیشتری لازم دارید.

کسی زیادی به شما نزدیک است

اگر خودروی پشتی زیادی به شما نزدیک است، کار زیادی دربارهٔ آن راننده نمی‌توانید بکنید، اما می‌توانید به خودتان حاشیهٔ ایمنی بیشتری بدهید. فاصله‌تان را با خودروی جلویی بیشتر کنید تا اگر اتفاقی افتاد بتوانید نرم‌تر ترمز کنید. بگذارید کسی که عجله دارد رد شود.

به خاطر بسپارید

• تابلو حداکثر سرعت مجاز را نشان می‌دهد. همیشه باید بتوانید در مسافتی که می‌بینید توقف کنید.
• اگر تابلوی دیگری نباشد، 50 km/h در محدودهٔ شهری و 70 km/h بیرون از آن.
• خودرو با یدک ترمزدار: حداکثر 80 km/h. با یدک بدون ترمز، محدودیت (80، 40 یا 30 km/h) به وزن یدک بستگی دارد.
• مسافت ترمز تقریباً با مجذور سرعت زیاد می‌شود: سرعت دو برابر یعنی مسافت ترمز چهار برابر.
• مسافت توقف در 50 km/h تقریباً دو برابر مسافت توقف در 30 km/h است.
• دست‌کم سه ثانیه فاصله نگه دارید، و در شرایط بد راه بیشتر.